PAĜO NE'PRETA. PAGE IN PROGRESS!
Verbformoj finas per »-as, -is, -us, -os« esperante, kaj disigas ideon, okazon, ktp laŭtempe aŭ laŭ fineco. La japa verbo plejparte disiĝas laŭe se la verbo certas aŭ necertas, kaj finiĝis aŭ ne finiĝas. Ekzistas tri ĉefspecoj de verboj, kaj kelkaj specialaj verboj kiu verbigas ne-japajn o-vortojn.

»Duonverbo« ne enhavas ĉiajn verbformojn kompare ol la »plena verbo«, kaj ne enhavas la signifojn de »ig, iĝ« sed nur »estas«. Do la duonverbo prias nur statojn kaj ne agojn. Ekzemple »belas, varmas, bluas, ruĝas« aŭ »bela estas, varme estas, bluo estas« ktp.

La plenverbo prias agoj kaj signifeblas »iĝ, ig«, ekzemple »ruĝiĝas, parolas, lernigas«. Oni aliiĝas (de »ne ruĝa« al »ruĝa«), aŭ ekzistas laŭ ne-ĉiama stato (dormas; sed iam oni ne dormos. Parolas; sed oni ne ĉiam parolas).

Trie ekzistas la »verbpeco«, aŭ »verbeto, kvaronverbo«. Estas netuta verbo, havas nur unu formon kaj ne klarigas la tempecon ktp mem. Estus simile diri »bel« aŭ »as« anstataŭ »belas, estas«.

En la esperanta signifeblas oni »ig, iĝ« laŭsaĝe eĉ se la vortoj ne skribiĝas aŭ paroliĝas. Kiam oni diras »Mi manĝas«, la signifo estas »mi manĝigas ion«, sed »mi homas« signifas »mi homo estas«. Ne estas neregula afero en la lingvo, estas nur ke laŭzamenhofe oni ne direndas vorton kaj gramatikeron se la signifo ankoraŭ facile kompreniĝas.

Ni ankaŭ faras tiel pri aliaj vortoj. Ekzemple, »vortaro, glaciaĵo« estas mallongitaj »vortsignifaro, kremglaciaĵo«. Alia bona ekzempo estas ke »bonan tagon!« estas nur mallongita frazo (»Mi deziras ke vi ĝuas bonan tagon hodiaŭ«, ekzemple). Plie, »Libro mi legas« (sen la n-formo) estas bona lingvo ĉar, plejofte, libro ne legeblas homon.

En la japa lingvo ekzistas pliklaraj limoj, kaj unu de ĉi limoj estas pri la tri specoj verbaj.


Radiko -as, -os  Kunmetato Ĉinliteroj


Duon

無く
さびさびしいさびし寂しく

おな*おなじいおなじ同じく

Plen
あr (ar) (aḓu)(aḓi)有り
(nomu)
 の (nomi)
飲む
Signifoj:
無い »neekzistas, malekzistas, sen'as«. 

寂しい »solas«
同じ »samas« 
飲む »englutas (trinkas, drinkas)«
有る »ekzistas, malsen'as (havas)«.
sdfsdf

sdfsdf

Memorenda informo




Malforgesu! La antaŭa vorto prias kaj malvastigas la signifon malantaŭan! Ne vere ekzistas a-vortoj jape, nur ekzistas o-vortoj, verboj kaj ligiloj. Do ĉi verbformoj uziĝas kiel a-vortoj kiam antaŭas alian verbon, foje kun ligilo kaj foje sene. Pripensu ke esperanto direblas »ruĝa hundo, hundo ruĝas, ruĝas hundo, hundo ruĝas« kaj tute samsignifas. Nun pripensu ke »blankkato« kaj »katoblanko« ne samsignifas. La japa lingvo samas:

しろい ねこ = kato kiu blankas. blankas kato. Tradukeblas ankaŭ kiel: blanka kato.
La signifo de »ねこ kato« malvastiĝas de la vorto »しろい blankas«. Oni plipensas pri la katecon ol la blankecon, simile »blankokato«.

ねこ しろい = »blankas kiu kato, kato blankas«
= kato blankas
»しろい blankas« malvastiĝas de la vorto »ねこ kato«. Oni plipensas pri la blankecon ol la katecon, simile »katoblanko«.

Nur verbo finigas frazojn kaj frazetojn, krome kiam la tuta frazo ne diriĝas aŭ skribiĝas. Do, dum la dua ordo (o-vorto -> verbo) la duonverbo nur signifeblas verboformon, sed dum la unua (verbo -> o-vorto) signifeblas ankaŭ a-vorton.

Plie, vortetoj uziĝas inter la o-vorto kaj verbo por pliklarigi onian pensomanieron. Do oni direblas ekz. ねこ が しろい kaj ねこ は しろい. Informo pri tiuj venos en alia ĉapitro.Memorenda informo • かった, -is:

たかった
高かった
altis

おもしろった
面白かった
interesis

さびしった
寂しかった
(malĝoje) solis

むずかしった
難しかった
malfacilis

• かろう: kredeble, mi supozas, foje: ĉu ne (ne respondinde)

ろう
良かろう
»bon-kredeble, bon-laŭmia-supozo«
kredeble bonas/bonus/bonos, mi supozas ke estas bone, mi supozas ke estos bone, ktp. la signifo laŭsituacias.

いたった ろう
kredeble doloris. doloris laŭmia supozo.
Signifeblas »Aj, tiu dolorŝajnis (laŭmia supozo)! Kompatinda ci!« kaj similaj frazoj.

—————————

• い, -a, -as, kaj -os laŭsituacie:

あか かみ
赤い紙
(antaŭtempe: 赤き紙)
ruĝa papero. ĉar la antaŭa vorto prias la malantaŭan vorton japlingve, ni tradukeblas kiel »malproksima«.

とお みち。
遠い道。
malproksima vojo.

みちが とお
道が遠い。
la vojo malproksimas.
vere, nur verbo finigeblas frazon, do ni ne tradukeblas kiel »la vojo malproksima«. Vortetoj kiel が, は ktp uziĝas laŭbezone.

かね が ほし
金が欲しい
»metalo/oro/mono deziras«
(mi) deziras monon.
を (la n-formo) ne uziĝas kun la verbo ほしい, kredeble ĉar oni ne direblas をが kaj oni pripensas forte la deziraton.

—————————

く- ligata formo:いみじ すさまじ 
まじい

同じ な
»sam- neekzistas«
ne samas, ne samos.

さむ なった
寒くなかった
»malvarm- ne'estis«
ne malvarmis

さむ なろう
寒くなかろう
»malvarm- ne'estas/ne'estos kredeble«
kredeble ne malvarmas, kredeble ne malvarmos, ne malvarmas laŭmia supozo, ktp.

さむ なった ろう
寒くなかったろう
»malvarm- neekzistis kredeble/laŭmia supozo«
kredeble ne malvarmis

おそろし わる »terure malbonas«
= la ĝentila aŭ korekta gramatiko
おそろし わる »teruras malbonas«
= la neĝentila aŭ nekorekta gramatiko (kiu ankoraŭ uziĝas de japanoj, nur ne en la ĝentila lingvo).

ちか の やま
近くの山
»proksim- a monto«
proksima monto

Ĉi tie, く ja estas la liga formo sed ne ligiĝeblas rekte o-vortojn. Do ia alia ligilo bezoniĝas, kaj ĉi okazo uzas ni の-n. Ĉi formo ne uziĝeblas ĉiame.

とお の しんるい
遠くの親類
»malproksim- a gepatra'speco«
malintimaj parencoj.
Ĉi tie, しんるい aspektas kiel い-verbo japlitere, sed ĉinlitere aspektas kiel nur o-vorto. Tial, la gramatiko ofte plifacilas se oni netimiĝas de ĉinaj literoj.

き は たか、やね は ひく
木は高、屋根は低い。
»arbo alt-, tegmento malaltas«
la arbo altas kaj la tegmento malaltas.

さとう は あま、しお は から
砂糖は甘く、塩は鹹い。
»sukero suker-, salto saltas«
sukero sukeras kaj salto saltas.

—————————

けれ、ければ: »se«, necerta estonteco:

わる けれ 
悪ければ - se bonas. se bonos, se bonus?

たのし けれ 
楽しければ - se amuzas, se amuzos, se amuzus?

さむく なけれ 
寒くなければ
»malvarm- se neekzistas«
se ne malvarmas, se ne malvarmos, se ne malvarmus?