Ekzistas kvar ĉefaj disiĝoj japanlingve:
Unue, bestoj kaj nebestoj (plantoj, ŝtenoj, ideoj ktp) ne samas.
Due, homoj kaj aliaj bestoj (hundoj, birdoj) nesamas.
Trie, »mi, ni« kaj »ci, vi, ĝi, ili...« ne samas.
Kvare, se io finiĝis kaj okazis, aŭ se ne.
¤¤  が  = Signifas o- kaj oj-formojn, sene -n. Ne uziĝas se alia vorteto (kiel »de, el, ja«) rilatas. Pratempe signifis ĉi vorteto »de«, sed preskaŭe malĉiame nuntempe.

来ました
なつ きました
malvintro venis. (pratempe similis: somero de veno estante estis.)

富士ます
ふじ さん みます
Fuĝi-monto vidiĝas

ない
かね ない
mono neekzistas = mi ne havas monon

先生見えました
せんせい みました
»antaŭ'naskulo vidiĝis« = instruisto venis aŭ aperis.

ケーキ
ケーキ つく
kuko fariĝeblas

来ました
だれ きました 
kiu venis?

って来ました
あめ ふって きました
pluvo falinte venis = pluvo ekfalas

この車古くて行けません
この くるま ふるくて いけません
ĉi aŭto malnovinte neireblas = ĉi aŭto tro malnovas kaj ne taŭgas

医者見て貰う良かろう
いしゃ みて もらう よかろう
kuraciste vidinte ricevo bonos kredeble = se kuracisto vidus ĝin, boneblus

暑つりましたから堪ら
あつ なりました から とうきょう ほう たまらない
varme iĝis ĉare, orientĉefurba ĉirkaŭejo tolero neekzistas = ĉar Tokio (troe) varmas, ne tolereblas ĝin mi

¤¤  = »kontraŭete« kiam postas frazeton aŭ frazon. foje signifas nur etego pri kontraŭecon. foje ekzistas ĉe la malkomenco de nefina frazo, samsignifi.

おいし もの 、たべませ
bongustas aĵo kontraŭete, nemanĝiĝeblas

こちらで ぞんじて おれば、もうしあげます が⋯⋯
ĉi tiele sciinte se estus, diro'levas kontraŭete... = se mi scius, dirus cin, sed... (mi ne scias).

おれ トレーナー じゃ な  アドバイス できるぜ!
mi ja »trainer« estante ja neestas kontraŭete konsilo ja poveblas!

有難う御座います行かなりません
ありがと ございます  いか なりません
danke ekzistas kontraŭete se (mi) irantus ne kontraŭbatalas = dankon, sed mi bezonas iri

やまみち ひ くました 、つれ おおぜい だった から、 きじょうぶ でした
montovoje sunlumo ja mallumis kontraŭete, kunulo amasegis ĉare, spiritoforto estis. = mallumiĝis montvoje sed ĉar ni estis homamaso, ne zorgiĝis.

国際ろう、何ろうろう、まだまだ道理ばかり勝つ事が出来ません
こくさい あろう 、なに あろう 、 まだまだ うり ばかり  かつこと できません
internaci'leĝoj ekzistas kredeble kontraŭete, kioj ekzistas kredeble kontraŭete, anko'ankoraŭe racio/logiko nur pere ja venkafero neeblas.
= ni havas internacian leĝon kaj aliajn iojn sed ankoraŭe ja ne ekzistas state pri ke logiko/racio (boneco) ĉiame venkas.

何時か日本出来るれば良い
いつか ほん できる よう れば いい 

さんねんほど まえの はなし だ よ。ロッケトだん と いう やつらが ポケモンを つかって。わるいこと ばかり してた のだよ
tri jaroj (?) antaŭa rakonto estas ja. La Raketo-anaro, tiel-nomata, la sklavoj (=ili) poŝeblajn monstrojn uzinte. malbona afero nure farinte estis ja.

ポケモン タマゴ ついて わかった こと あるんだ!
poŝebla-monstra ove prie komprenis afero ekzistaĵo estas! (??)

¤¤  = が...signifas »ĉu...ĉu« kaj signifeteblas »ne gravas«:

こう、行く、私の勝手
こう 、いくまい 、わたくしの かって だ
ĉu iros, ĉu neiros, mia arbitraĵo estas = eble mi iros, eble neiros, estas mia afero (kaj nenies alie) do ne gravas al aliaj homoj.

¤¤  = Antaŭtempe, ĉi tio signifis »havas, de« kaj la »-es« en »kies, ties«, sed nuntempe tian aferon signifas oni per »の«. Do foje samsignifas の pri tia signifo. Troviĝeblas loknome, alie aperas kune la vortoj »ŝat(eg)o, malŝat(eg)o, deziro«.


ほしが おか 
»montetaj steloj«, loknomo Kamakure.

好きです
ねこ すき です
»kata ŝato estante« = la kato estas ŝato (de mi) = katojn ŝatas (mi)

嫌い
ねこ きらい
»kata malŝato« katon malŝatas mi

欲しい
ねこ ほしい
»kata vola(s)« katon volas, katon deziras

私は、たばこが大好き
わたしは、たばこ だいすき
i am very fond of smoking

嫌いです
さけきらいです
alkoholo malŝato estas

みず ほしい
(malvarma) akvo dezira(s)
¤¤ を = -on senmove. Eldiriĝas same お. Por n-igi a-vorton, bezonas oni aldoni aliaĵon kaj nur を nefunkcias. Plie, ne uziĝas al homnomoj ktp, nur nehomoj.

たまご うでる
ovon boligas

聞いて十知る
いち きいて じゅう しる
unuon aŭdinte dekon scias (aŭdi unu aĵon/aferon)

盗人見て縄綯う
ぬすびと みて なわ なう
ŝtelistulon vidinte, ŝnuregon plektas

行きます
はな み いき ます
florojn vide(n) iras/iros

よめを もらう recieves bride = (for a man to marry a woman. for a woman to marry a man would be よめに いく"to go (Away) as a bride".

そんな かけねを いっちゃ、こまります
such excessive-price as-for-saying, i am-hampered
i don't know what to do if you ask such an exorbitant price.

ひとの くるを まつ
to await the coming of someone


originally "wo" was an interjection that served to interrupt the sentence and draw attention to the word with which it was suffixed. europeans will be surprised that it isn't used in places where their languages would use the accusative, but it isn't that it was dropped, but that it never existed there in the first place.

ばか いうな! - don't talk nonsense!
めし くう とき - when eating rice; when dining

before "suru", wo is usually absent
ほんやく する = to make a translation = to translate
さいそく する = to do urgency = to urge on

puzzling sentences:
だいじんがたを はじめ、しょかんいん まで そろいました
minister beginning all-officials till were-complete = all the officials were there, from the ministers of state downwards.

here the first clause means "placing the ministers of state at the beginning".

in the written language, wo is used adversatively at the end of a clause, but in the spoken ga is used for this purpose.
¤¤  = »ekzistas ene« senmove. pura ekzistenco.

この へんに きじ は いません か
this neighbourhood in, pheasants as-for, are-not? = are there no pheasants in this neighbourhood?

この かもを りょうりにんに わたして ください
this wild-duck, cookery-person to, handing condescend

は じめて お めに かかりました = having-begun, honourable eyes in (I) have-hung = this is the first time that i have had the honour to meet you


¤¤  »je la« pri tempo. Uziĝas kiam vorto postvenas la tempon por difini, kiel »いち  一 (unu horo)«, aŭ »げつ ようび 月曜日 (luno'semajntago; unua semajntago; lundo)« aŭ »みっ 三 (tria tago)«, sed ne se nenio postvenas aŭ io antaŭvenas en la japanaj (ne ĉinaj, pripensu nur la japanajn!) literon, kiel »きょう 今日 (hodiaŭe - ne ekzistas postvorto ĉi tie en la japana)« kaj »まいにち 日 (ĉiutage - la difiniga vorto antaŭvenas la tempvorto)«. Se oni dirus, ekzemple, »まいしゅう げつようび 週 月曜日 (ĉiusemajne luno'semajntago; ĉiusemajne je la lundo)«, do oni ja postdonus -n.

始まります
いち  はん  はじまり ます
je la unu horo duon(post)e komencas/komencos = unuhoroduonposte komencas

します
よっ ちゃくします
je la kvara tago venas/venos = kvartage venas


じゅう がつ
je la dek(a) monatonomo (=oktobre)

¤¤   =  signifas »kaj« se oni priparolas vicon de diversajn aferojn

葡萄蜜柑其の他色々あります
さけ  ぶどう  みかん  そのほか ろいろ あり ます
vino kaj vinberoj kaj oranĝoj, kaj ceteroj diversoj ekzistas = ....kaj tiel pli diversaĵoj ekzistas


??? need to fix
¤¤ = »al« kaj »-e, -n« pri ejo, loko, celo, movo, aŭ ekzistaĵo. Ne se poste -nt- aŭ -t- (ekzemple, ne kun »rigardante/rigardite«).

参ります
トウキョウ まいり ます
ORIENT'ĈEFURBEN iras/iros = Tokio ale iras/iros

その後、彼そのこと話した
その ご、かれ  その こと わたし はなした
tio poste, li ja tian aferon min parolis = poste tio, li ja parolis min pri tia afero


飛んで火入る夏
とんで ひ いる なつ むし
flugante fajren eniras sumera insekto = flugante fajro ale, iras/iros sumero'insekto

住んでります
トウキョウ すんで おり ます
ORIENT'ĈEFURBE loĝante estas

入りました
てら はいり ました
templen eniris

て下さい
だい おいて ください
tablen surigu, mi petas

行きます
はな み いき ます
florojn vid(cel)e iras/iros

噛まれた
ねこ いぬ かまれた
kato hundon mordis

上手
とし  じょうず こ
e ja lerta ido/infano


りか かんむり  たださ
prunflore ĉapelon ne agordu
/ prunfloro ĉee, ĉapelon ne agordu


¤¤ with a passive verb, means "by":
おそろしく、どうも!かに さされました
frightfully really! mosquitoes by have-been-stung = i have been frightfully stung by mosquitoes

あめに ふりこめられました 
we were kept in by the rain

めに みる もの、みみに きく もの
what one sees with one's eyes, and hears with one's ears.

————
with a causative verb, marks who is caused to perform the action:
ボイに さがさせましょう
i will make the boy look for it

————
suffixed to the indefinite form of a verb, means "in order to". when used after the present tense  infinitive, keeps its original force...:
うえのの さくらを みに いきたい
i want to go see ueno's cherry-blossoms

みちが わるくて、あるく に ほねが おれます
roads being-bad, walk in, bones break = the roads are so bad, it is fearfully hard walking

まだ ねる に は はやい = it is still too early to sleep

————
forms adverbs:
?だいじ gravo, zorgo importance, care だいじに zorge carefully
へた mallerto へたに mallerte
いま nuno (ĉi momento) いまに nune
じょうず lerto じょうずに mallerte
りっぱ belego りっぱに belege

————
when several things are in a list, ni often means "besides the foregoing" and "and":
ビール に、ぶどうしゅ に、たんさんすいを もって いきましょう
besides beer, besides wine, we-will-go carrying carbonic-acid-water = we will take beer, claret, and ...water"

はな は さくら に ひと は ぶし
as for flowers, (the best is) the cherry-blossom, and to that it may be added that as for humans, (the best are) warriors
the cherry is the chief of flowers, and the warrior the chief of men

¤¤ ekzisteblas ĉe la malkomenco de nefina frazo.

こう すれば、できる に....
こう すれば、できる の に....
こう すれば、できる ものを....

に at the end implies regret or reproach. のに adds a further shade of meaning - the thing to be done refers to some circumstance known to both speaker and doer (a previously-given command, a point of duty, etc.). ものを is more emphatic and puts greater stress on the failure to perform the desired action, and often alludes to some accident or misfortune as the cause of such failure.

¤¤ ᚽᚴᛣᛁᛋᛏᛅᛋ ¤¤ ᛔᛚᛁ ¤¤ ᛚᚽᚱᚿᚽᚿᛑᛁ ¤¤

Postvortoj per に:

うえ- sure
なし - sene
そば - apude
なか - meze, ene
いっしょ - samtempe, kune
ため - por(e)
かわり - anstataŭe
むこう - transe
さき - pretere
うち - intere, ene
まわり - ĉirkaŭ(ej)e
まえ - antaŭe
うしろ - postloke
あと - poste
あいだ - dume, interspace
ほか - plue, krome
した - sube

Foje, ekzistas antaŭvorte kiel frazo:
ついて - prie
しては - konsidere, pripense
よって - laŭe, pro(e),
あたって - siatempe, preciztempe
したがって - graŭe
**WA is the most difficult, so it should go at the end of the page.

¤
¤  は = Eldiriĝas same わ, kaj do foje denaskuloj skribas tiele. Pratempe estis o-vorto ke signifis »aĵo, objekto«, sed posttempe plivastiĝis kaj signifis »kiu ke... ĝi ke... ili ke...«. Nuntempe, montras al ero interparola, pensovica, ktp. Se oni jam priparolis ion fraze, ofte pripensas ion eĉ se ne senĉese, ĉiuj scias kian aferon priparolas aŭ pripensas oni ktp, disigas aŭ izoligas ĉi ion el la ĉirkaŭaĵoj. Paŭzeto ofte postiras は-n kaj tiame skribeblas oni komon.
 
Esperante »miaflanke, ŝiaflanke« kaj najbaras, ĉar la pero de »flanke« nur okazas kiam oni jam scias kia afero priparoliĝas. »Miaflanke« signifas »mia opinio, stato, afero ktp pri la afero aŭ temo ke ni ambaŭe jam priscias«. Ĉi vorteto malfacilas lerni, do ne zorgu kaj anstataŭe lernu per spertoj.

にしは ふじ、きたは つくば で ございます=
malorient'flanke Fuĝi, nord'flanke Cukuba ekzistas = maloriente estas Fuĝi, norde estas Cukuba (ambaŭe montonomas.)

これは わせい、 あれは はくらい 
ĉi tio'flanke japan'faritas, for'tio'flanke aliland'faritas = ĉi tion faris japanlando kaj tion alia lando faris.




ぶどうしゅを すこし あたためて、ビール は、その まま で よろしい
vinber'alkoholon iomete varmiginte, bier'flanke, tia stato pere bonas = varmigu ete la vinon, sed la biero bonas kielnune.

こんにちは、 よい てんき で ございます
ĉi'tag'flanke, bona vetero ekzistas = hodiaŭe bonveteras (kia ajn vetero ekzistis dume aliaj tagoj, almenaŭe ĉi tago bonas)



ことわって おきました rifuzinte metis = mi rifuzis.
ことわって は おきました が... = rifuzinte ja metis kontraŭete....
= mi ja refuzis sed... (ne estis rifuzego ĉar mi tro ĝentilis; mi malrifuzeblas laŭbezone; ktp)

おき は、よほど なみが あらい よう です から、 ふね は でますまい
mezmar'flanke, sufiĉege ondoj maldolĉas ŝajno ekzistas ĉare, ŝip'flanke neeliros kredeble = la ondoj (en la videbla sed malproksima parto de la maro) estas maldolĉegaj, do kredeble la ŝipo ne marveturos.

いまは てすき で ございます
nun'flanke mano'malpleno estas = nune libertempo estas = nune ne okupas mi

ここの みずは、すいどう です
ĉi loka akvo'flanke, akvo'vojo estas = ĉi akvo elvenas akvokonduko. (kredeble ĉirkaŭparolo helpus onin vive)

これで は こまります 
ĉi tiel'flanke malhelpas = ĉi tiele embarasas mi

たばこ は のみません = たばこを すいません
tabako'flanke ne'enkorpigas = tabakon neenspiras
= tabakon ne maĉas/enspiras mi.

よく は ぞんじません 
bone ja nescias (mi)






明日パーティーに行く
しゃちょう  パーティー いく
la kompaniestro'flanke,
ĉu morgaŭ feste iras/iros? = ĉu la kompania estro iros al la festo morgaŭe?

名前・・・
わたし なまえ・・・
mia nom'flanke... = mia nomo estas...

¤¤  »ja« se anstataŭe が.

来ました
なつ  き ました
malvintro ja venis

士山ます
フジ サン  み ます
FUĜI-MONTO ja vidas

彼の早い
あの くるま  あし はやい
fora tiu ĉaristo ja piedo'rapidas

易い
くい  ひ  つき やすい
brulolignon ja  fajro  facilflamas

上手
とし  じょうず こ
aĝ(kompar)e ja lerta infano

おれ トレーナー じゃな  アドバイス できるぜ!
miaflanke »trainer« neestas kontraŭete konsilo ja eblas!

¤¤   = Findemande, okazas se la resto fraza ne diriĝas. Ne vere estas demando mem, anstataŭe elipso (la aŭskultanto aŭ leganto peras la cerbon por scii la tutan frazon, laŭĉirkaŭparole). Ankaŭe okazeblas frazfine por ja'igi la tutan frazon, sed tia afero pliofte uziĝas de hominoj kaj nuntempe skribeblas oni ĝin per »わ«:

?  いぬ? 
hundo'flanke... = ĉu pri la hundo? kie estas la hundo? ĉu aĉetis vin ion por la hundo? (ktp).

   (foje denaskulo skribus こんにちわ!)
ĉi tago'flanke = bonan tagon! same la esperanta, la tuta frazo ne diriĝas (»mi esperas al ci bonan tagon!« ktp).


ばん ごは 
ĉu vesperomanĝo'flanke? (ekz: kio okazas pri la manĝo? ĉu manĝos ni kune?)

¤¤   = Signifas kontraŭecon aŭ malecon, do signifeblas »ja, sed...« aŭ »ja, kontraŭe...«:
軽井沢日光何方涼しいしょう
かるいざわ  にっこう   どちら  すずしい しょう
Karuizawa kaj Sunlumo ambaŭ'flanke, kiu kontaŭete malvarmetas estante kredeble (Sunlumo = loknomo)

軽井沢涼しい日光奇麗ございます
かるいざわ すずしい  にっこう きれい で ございます
Karuizawa'flanke malvarmetas kontraŭete Sunlum'flanke bel(ec)o ekzistas

此れ甘い味い
これ  うまい あれ  まづい/まずい
ĉi tio'flanke bongustas, fora tio'flanke  malbongustas.

—————


——————
in an interrogative sentence, wa sometimes seems to mean a question, but actually it is an ellipsis:

わたしは、この ほうが いい わ!
mia'flanke, ĉi flanko bonas ja! = mi ja ŝatas ĉi tion (ほう signifeblas multe)

あめは ふって います か?
ĉu pluv'flanke falinte estas? = ĉu pluvas?

つかい は きた が、とうにん は き は しない
oh! yes! a messenger came, but the man himself didn't

き  は しない, or similar constructions with other verbs, can be heard when こないetc. would seem clear to european ideas. but the japanese prefer the more emphatic form whenever any mental reservation or allusion implies the existence, somewhere or other, of conradition or opposition to the idea that is actually being expressed.

(when suffixed to the noun-form of a verb, ex. ki from kuru, wa is often pronounced ya: ki ya shinai instead of ki wa shinai)

kelkaj lernlibroj tekstas ke は montras la temon frazan, aŭ o-formon. ĉi ideo malpravas. ekzemple, oni iras al ĉevalkonkurso kaj ekvidas amikon, dirante:

あなたは、けいば です か?
cia'flanke, ĉu ĉeval'konkurso ekzistas? = ĉu ci iras al la ĉevalokonkurso?

se は signifis nominativon, ĉi frazo signifus »ĉu ci estas ĉevalkonkurso?«
if wa were supposed to be a nominative sign, this would mean "are you a horse-race?". the closest there is to the nominative sign is "ga", but that originally did mean the possessive.


—————————
Ga kaj WA:

はやしさん は しにました = Hajaŝi S-ro'flanke mortis.
ni jam pripensis la S-ron kaj nune io disigas la »morto« penson el la pensoj pri li. ekzemple, li estis malsana longtempe kaj ĉiuj jam sciis ke li ne resaniĝeblus, kaj oni ofte pripensis aŭ priparolis lin kaj lian mortiĝon.

はやしさんが しにました = Hajaŝi S-ro mortis.
ni ne jam pripensis S-ron Hajaŝi-on. do ĉi frazo signifas ke la morto de Sinjoro Hajaŝi estis subita aŭ neatendita. ĉar は

せんせいは みえました = instruisto'flanke vidiĝis (ja'igas »instruisto«).
la instruisto venas ciahejme, ĉiutage, samhore, nesurprizige. ambaŭe ci kaj cia hejmservisto jam sciis ke ĝi venos, kaj do priparolas vi ĝin simile »disigo«. ho, la instruisto venos! mi devas purigi, bani, studi antaŭe la veno! ambaŭuloj pripensas la instruiston iele, kaj kiam la servisto vidis la instruiston, poste trovis cin por diri »instruisto'flanke, ĝi jam venis! jam vidiĝis de mi!«.

せんせいが みえました = la instruisto vidiĝis (ja'igas »vidiĝo«)

laŭe la servistaj pensoj, »ke la instruisto venus ĉi-tempe« estas la plej stranga kaj grava umo el la tuta okazo.

ĉi tie, multaj aferoj laboras. se la parolanto aŭ skribanto pripensas verbon aŭ e-vorton ĉefe kaj la aliaj informoj malplie gravas, tiame la parolanto uzas が. se ĉefe pripensas la ulon aŭ aĵon ke verbas, uzas は.

せんせいは みえました:

せ んせいが みえました: la instruisto venis dume neatendita horo, ekzemple meznokte. la servisto pripensas ›kial venis ĝi ĉihore? ja strangas, eble gravaĵo okazis!‹.

tia afero estis atendita okazo kaj la servisto ne pripensas ege la venon. se la instruisto venus viahejmen meznokte aŭ dume alia neatendita horo kaj okazo, la servisto dirus:

せんせいが みえました
instruisto vidiĝis = instruisto venis

laŭe la servistaj pensoj, »ke la instruisto venus ĉi-tiatempe« estas la plej stranga kaj grava umo el la tuta okazo. aliaj ekzemploj:

これ が いい = ĉi tio bonas.
la frazo montras al »ĉi tio«.

これ は いい = ĉi tio'flanke bonas
al »bonas«.

in comparative sentences, the subject takes ga, the thing that denotes what the subject is being compared to is usually separated with wa:
これ より は、あれ が いい = THAT is better than THIS.

これ は わせい、あれ は はくらい
これ が わせい、 あれ が はくらい = throw the emphasis onto the two subjects instead of the predicates.

—————
¤¤  foje signifas »se« kiam postiras e-vorto kun く-fino. la skriba lingvo uzeblas ば anstataŭe. rimarku ke ば kaj は samas krome la ".

よろしく は、でかけましょう (parole)
よろしくば (libre, skribe)
bone se, eliros = se ci bonfartas, ni eliru
¤¤  =  Pratempe signifis »aĵo, objekto« (gravas memori ĉi tion ĉare diversaĵoj). Nuntempe, もの signifas tiele anstataŭe, kaj signifas »-a« kaj la »-es« de »kies, ties«. Pro la pratempa signifo, ankaŭe tradukeblas kiele kunmetita vorto, samkiele »verda monto, verd'monto« ne vere malsamas. Se finas la frazeton, signifeblas »ĉu... -a?« ĉar la cetera frazo nediriĝas.

アメリカ だいとうりょう
»usona(ĵo) prezidanto« = usona prezidanto

ねこ つめ
»kata(ĵo) ungo« = kataj ungoj

あり まま
esta(ĵo) kielo = "just as it is"

かった ばかり しな
»aĉetis nura(ĵo) komercaĵo« bought only's article" - something just-bought

きしゃの つこう する とき、せろを よよこぎっちゃ あぶない
train's passage does time, line as-for-crossing, dangerous
dangerous to cross the line when the train is passing

? 誰ですか。お母さんです。
だれ? だれ です か。おかあさ です。
kies? kies estas? patrina estas.

念仏
おに ねんぶつ
demona preĝo (= nesincereco)

フルーツ
じゅがつ フルーツ
dekmonata frukto (=oktobra frukto)

中国お茶
ちゅうごく お ちゃ
ĉina teo

歴史
れきし ほん
historia libro


くるま ツナ
aŭtista FAVORŜNUREGO (= familinomas)

笑み含む
えみ うち やいば ふくむ
bongrimacointerne glavon kaŝas (oni)

暑つましたから堪らない
あつ なり ました から とうきょう ほう たまらない
varme iĝas ĉare, orientĉefurba ĉirkaŭejo netolerebla(s) = ĉar iĝas varme, Tokia...

より
ミヤシタより
de IDOLEJA SUB(FLANKO) (= loknomas)

¤¤  =  Ebligas oni uzi を, が, は ktp je la fino de eĉ verbo kaj a-vorto, ĉar la japana ne direblas direkte »-an (なを)« ekzemple. Anstataŭe, aŭ alia vorto (laŭsignife) postendas »-a (な)«, kaj poste venas la »を-n«. Plie, oni n-igeblas eĉ verbojn kaj direblas »malŝatas manĝin (malŝatas manĝi)« ekzemple. Nur malatendu ĉi aferon, kaj pripensu nur la を, が, は vortojn. Notu, ekzemple, ke la japana ne diras -n poste »li« se la vortoj estas frazeto enfraze, (ne かれ), ĉar oni montendas pri kiu vidas la filmo. Se oni dirus »ŝin hundon ŝatanten« en la esperanta, ne scieblus oni »kiu kiun ŝatas«; sed se dirus »ŝi hundon ŝatante«, do oni ja scias. La japana samas. La vortoj antaŭe la liga nur frazetas kaj bezonas normalan gramatikon.

奇麗
きれい み
bel'estant'on vidvolas = belan vidvolas

止める
はし  やめた
kuras-aĵon ĉesis = kuri ĉesis; kuroĉesis

あるある
やす しな  ある  たか  ある
malmultekostas aĵoj ekzistas kaj ja multekostas ank ekzistas.

好き
はし すき 
kuras-o ŝat(o est)as = kuroŝatas; kuri ŝatas

映画好き
えいがを る が すき 
filmon vidi-o ŝat(o est)as = filmovidi ŝatas

ピアノ
ピアノ はじく  すき 
pianon ludi-o ŝat(o est)as = pianoludi ŝatas

授業忘れた
じゅぎょう い  わすれた
lecione iri aĵon forgesis = lecionen iri forgesis

どうして青いわからない
どうして そら あおい  わからない
kial la ĉielo bluas aĵo? nekomprenas mi

以降雪が降るの?
ひるいこう ゆきが くだる の?
meztagposte, ĉu neĝofali-aĵo?

映画いる見た
かれ えいが み いる  みた
li filmon vidinte estas aĵon vidis (mi) = lin filmovidanten vidis mi

¤¤  ??? Signifas nebezona »da«. Alivorte, kiam nombro antaŭas o-vorto (ke ĝi prias), ĉi nombro kutime posthavas »の«:


 いし
tri-aĵoj da ŝteno(j) = tri ŝtenoj

—————
there is only a small shadow of difference between having and not having "no" to mean "one".

わるい の = a bad one
じょうぶ  = a solid one

これ は いい の だ = this is a good one

いく たび も みた の です = "how many times even, saw one is" = it's something i've seen any number of times

ふるい きって = old stamps
ゆうびんぎっての ふるい の
"old one's of postage stamps" = some old stamps

しんきに やいた かし = freshly-baked pastry
かしの しんきに やいた の
kwashi. "in newness have-burnt one of cake" = freshly-baked cake

the "no" seems to contain a tacit reference to stamps that are NOT old and cakes that are NOT freshly-baked. a sort of emphatic dwelling on the idea of oldness and freshness.

———
sometimes in impolite language, is a sentence-ending particle corresponding to "and so there!!" "and what do you think of THAT!"

appears in chapter II of "botan-dourou" in the conversation between O Yone and Shijou, with a footnote.

————
is an equivalent for "koto" (act, fact). especially occurs with "da, desu" and is like "it is that; is it that?"

for example, a man has made an appointment but a note comes from him around the time of his arrival. a bystander observes this and says
こない の だろう = I suppose it is that he isn't coming

however many people mix up the usage of "koto" and "mono". so one can also hear こない もん/もの だろう

in such contexts, "no" is usually shortened into simply ん. however this can't occur when it is at the very end of a sentence:
こない ん だろう = こない ん でしょう

なにを する ん です?
what do fact is = what is it that you are doing?

まっすぐに いく ん です か? = is it that i'm to go straightly?

ある の? = "Is there?" "do you mean to say that there is?"

なにを します = what're you doing?
なにを する ん です? = what is it that you are doing?
—————
"da" and "no" combine to form "dano", which enumerates. the polite form is で ございます の but isn't used as much.

しし だの、とら だの、ぞう だの、らくだ だの
lions, tigers, elephants and camels

"dano" conveys that idea of a multiplicity of objects.
さけ だの、さかな だの、かし だの = an assorted feast with possibly more good things
さけ に、さかな に、かし = only those three and nothing more.

"no" by itself can do this same thing to things which aren't nouns.
きみが わるかった の、なん の と、おそろしい めに あって きた
mental-feelings were-bad and, what and that, fearful eyes to having-met (I) have-come = talk of feeling frightened and so forth, i have had a rough time of it, i can tell you.

sometimes this is "of" is replaced by the chinese loan てき 的. sometimes they are used together:
せいじ てき かくめい
せいじ てき の かくめい
a political revolution


—————
if there are adjective phrases, "no" is used additionally or instead of other particles. in such cases, no particles other than "no" can be used to connect such phrases.
¤¤  = Signifas e-vorton (ne en-vorton!) sed nur laŭe la jenaj signifoj:
— pere, "per la helpo de". ekzemple, "aŭte iris = iris pere aŭto".
— loke, sed ne pri »al... malal« aŭ la okazoj ke ni uzeblas n-formon. ekzemple, "hejme manĝas" sed ne "iras hejmen". antaŭtempe ĉi formon estis にて kaj signifis »ekzistante, estante« ktp (laŭvorte, »en ekzistante«).

行きました
くるま いき ました
aŭto pere iris = iris per la helpo de aŭto = aŭte iris

シャボン/石鹸洗いました
シャボン/せっけん あらい ました
sapo pere lavis = sape lavis

水でたくさん
みずで たくさん
(cold) water plenty = cold water will do perfectly well, you need not trouble to bring hot water

一つでよろしい
ひとつで よろしい
one is good (enough)
more polite ??: ひとつで よろしく ございます

せいふで お かいあげに なりました
it has become purchased by the government

縛る
なわ しばる
ŝnurege ligas

?犬を鎖繋い置け!
いぬを くさりで つないで おけ!
hundon ĉene - fastening put - chain up the dog

この川がつれますか
この かわ、あゆが れます か
ĉi rivere, ĉu plektogloso fiŝkaptiĝeblas?  = ĉu plektoglosfiŝoj kaptiĝeblas en ĉi rivero?

これで我慢なさい!
これで がまん なさい!
ĉi tio pere pacienco'faras! =

にほんごで なん と もうします か
japanlingve "as for this in japanese, what do people say that it is called?"

一円買います
いち えん かい ます
unu-japanmone aĉetas/aĉetos

これ日本何です
これ にほん なんです
ĉi tio (parenteze) japlingve, kio estas? (la japanoj ne diras »japana« kune »ana«.)

二人これ作った
ふたり
 これ つくった
homduopo
estante ĉi tion faris = duhome ĉi tion faris

買いましょう
ヨコハマ とけい かい ましょう
LARĜMARBORDO estante hormezurilon aĉetos = Jokohame horloĝon aĉetos

相場幾ら
トウキョウ そうば いくら 
ORIENT'ĈEFURBE la kosto, kiom estas? ( = kiom kostas Tokie?)

図書読みます
としょ ほん よみ ます
librodome libron legas (librodomo = librarejo, biblioteko)

¤¤  kiam antaŭvenas la verbo ある (ekzistas, havas) aŭ ござる (estas, ekzistas, havas), ŝanĝigas la signifojn al nur »ekzistas, estas«.

ある = ekzistas, havas
ある = ekzistas
ござる = estas, ekzistas, havas
ござる =  estas, ekzistas

Kutime trovas vi nur la mallongajn formojn. Ĝentilaj maldekstre, malĝentilaj dekstre:
にては = は = じゃ. ofte は postiras por montri demandon, neon aŭ malkonsenton.
あります = す = ある =  (ekzistas)
ありましょう; ございましょう = しょう = あろう = ろう = ろ (kredeble ekzistas/estas)
ありました; ございました = した = あった = った (ekzistis, estis)
ありましたら; ございましたら = したら = あったら ったら (ekzistintus, estintus)
ktp!

千円
ぜん せん えん 
tut
parto estante mil enoj estas (ekz. kiam interparolante vendisto; = mil enoj kostas tute)

よっぽど べっぴん では ない か = よっぽど べっぴん じゃ ない か
isn't she very pretty?

これ では、 おおきに こまります = これ じゃ おおきに こまります
i am greatly bothered by this

さんじはん で ございます = さんじはんです
three-hours-half being is

テレビ あり ません = テレビ じゃ ない
televidilo estante/ekzistante (ja/parenteze) ne estas = televidilo ne estas

テレビあります = テレビある 
televidilo estas/ekzistas; televidilon havas

テレビあります = テレビす = テレビ
televidilo estas

よっぽど べっぴん である = だ
she is an uncommonly (extra-quality) pretty girl

いまの くるまやは、だじゃく で やくに たたない
my present jinrikisha-man is no good, he is so indolent

さよう で ございます = そう です
"that is so" = "yes"

¤¤  kiam antaŭvenas la verbo ある (ekzistas, havas) aŭ ござる (estas, ekzistas, havas), ŝanĝigas la signifojn al nur »ekzistas, estas«.
¤¤  から = de. foje »el«, se priparolas ejon aŭ lokon. ofte uziĝas pri komencotempo.

欧州から買います
ヨーロップから かい ます
de/el eŭropo aĉetas

から
さくじつから
de antaŭtago

スウェーデンから 来ました
スウェーデンから きました
de/el Sved(land)o venis

みょうにちの えんぜつは、なんじ から はじまります?ーごご にじ から です。
morgaŭtaga lecture parenteze, kiahoro (de) komencas?—posttagmeze du horoj (de) estas.
Rimarku ke ĉi tie, oni direblas esperante »kiahore, du hore« anstataŭe la japanan »kia horo de, du horoj de«.

ここ から とうげ まで は、もう どの くらい ありましょう?
ĉi tie de, pass ĝise ja, ankoraŭe what amount kredeble estas? = how far may it be from here to the top of the pass?

に さん ねんぜん から、ひとが ふけいき だ と いいます が、ほんとう です か?
two-three-year-before since, people unprosperity is that say whereas, true is? = for the last 2 or 3 years people have been saying that the times are bad. is this true?

くたびれました から、ちょっと やすみましょう
have-got-tired because, a-little will-probably-rest = i'm tired, let us rest a minute.

学校から公園撮って帰る
がっこうから うえん とって おうち かえる
de/el lernejo, parkon elektante domen revenas/revenos = mi elektas iri de la lernejo tra la parkon, por reveni hejmen.

¤¤  から = »ĉar«. foje apereblas からして, からに, ゆえ, ゆえに anstataŭe から sed samsignifas. la frazo »もの/もん です から aĵo estas ĉare« signifas ankaŭe nur »ĉar«.

暑つましたから堪らない
あつ なり ました から とうきょう ほう たまらない
varme iĝas ĉare, orientĉefurba ĉirkaŭejo netolerebla(s) = ĉar iĝas varme, Tokia...

留守だったから知らない
るす だった から しらない
(mi) forest(ul)o estis ĉare, nescias = ĉar (mi) estis foresta, (mi) ne scias

¤¤  »posttempe« nur se postas la て- aŭ で-verbformon, aŭ en kelkaj frazetoj.

いって から, 行ってから = iri posttempe (poste mi iris)
みまして から, 見ましてから = vidi posttempe (poste mi vidis)
これ から これから = ĉi tio posttempe
それ から = tio posttempe

memoru! se tia formo ne aperas:

いった から = iris ĉare (ĉar mi iris)
みました から = vidis ĉare (ĉar mi vidis)

¤¤   = »kun... nure«. ekzemple »mi loĝas kune Johano kaj Urso (kaj nur tiuj, neniu alie)«.

ナイフ フォーク ステーキ 食べた
ナイフ フォーク ステーキ たべた
tranĉilo kaj (nure) forko pere, stekon manĝis

先生会った
せんせい あった
lernulon (=instruiston) kune renkontis (??)

彼の芝居行きました
あの ひと  しばい いき ました
(mi kaj) fora tiu homo kune teatren iris

持って御出で [下さい]
こおり  みず   もっておいで [ください]
glacion kaj akvon kune portvenu (= venigu) [mi petas]

軽井沢何方涼しいしょう
カルイザワ  ニッコウ   どちら  すずしい しょう
KARUIZAŬA kune SUNLUMO nur(e) kontraŭe, kiu malvarmetas xxxxx?

¤¤  = antaŭas frazeto pri cito, diro, opinio, parolo, ktp, foje eĉ pri frazoj ke oni nur kredas veri. ĉi tio estas simile kiam »-n« postas vortojn ke oni citas, aŭ kiam la vortoj estas alie rimarkeble cito.

¤¤ Kommer framför små meningar som handlar om ord som man tror på i nåt vis: återberättelser, tänker, tycker, någon annans ord och så vidare. Det här är typ "" i skriftspråk eller även "ba" i talspråk. Om man säger "ja' va' ba' nej!" är det precis samma som "jag sade nej", "jag tänkte nej" eller hur? Så är det på japanska. Jag vet inte om ordet "hänvisning" är lättare att förstår med det här...

Om man kan engelska, är det samma sak / Se oni povas la anglan, estas same - "...and she was like, no way! and I was like, yeah, you'd better believe it", "...but then I'm all, you can't be serious!":

言いました
こおり  みず  いい ました
glacion kaj akvon diris/nomis = »glacio kaj akvo« diris/nomis = glacio kaj akvo iĝis dirita/nomita


—————
originally had the sense of "tio" but now means "ke":
うそ だ と いいます = lie is that says = he says that it is a lie
ほんとう だ と おもいます = truth is that thinks = I think that it is true

originally these meant "it is a lie. he says that. it is truth. i think that."

this cannot ever be omitted in japanese, unlike in english.

おまえ さんの な は、なん と いう か? = you rmr's name as-for, what that say? = as for the name of Mr. you, what (do people) say that it is?

とうきょう まる と もうす ふね
"a vessel (of which people) say that it is (called) the Tokyo Maru. p. 58, important idiom.

similarly with onomatopoetic adverbs where the to (strengthened into tto) is a separate word:
はっと
きっと
ぱたっと

は っと おもいました = "I thought that (it is) ha?" = "I started, i was shocked"
のちほど き っと まいります = "I will certainly come later on"
ぱた っと おちました = It fell flop

when to is at the end of a sentence, the verb must be mentally supplied after it. for example

なん と? =  なん と いった? (familiar) = なん と おっしゃった? (formal)

———
to itte "saying that", to omotte "thinking that", to kiite "asking (hearing) whether", and similar phrases ending in the te-form, are often contracted to "tote" or "tte":

お ゆに いく とて、 でました
he went out saying that he was going to the bath

tote frequently has a sort of oppositive force, where it may be best understood as standing for "to itte mo", "even saying that, even supposing that"

いくら がくもん した とて、おこないが わるければ、 なんに も なりません =
how-much study have-done even-saying-that, conduct if-is-bad, anything becomes-not = however much a man may study, nothing will come of it is he is badly-behaved.

ぞうへいきょく は、むやみに いった から とて、 はいけん は できません
Mint as-for, recklessly went because even-saying-that, adoring-look as-for, forthcomes-not = you cannot get shown over the Mint simply by going there and asking to see it

women and the lower-classes often end a sentence with "tte" instead of "to iimasu" or "to iimashita".

————
sometimes means "and". generally is repeated after each word but not always. it belongs to the word in front of it, not behind, and europeans often make the mistake of beginning a sentence with "and", which makes no sense in japanese.

あなた と、わたくし と = ci kaj mi
フランス と、ドイツ と = franc(oland)o kaj germ(anland)o

idiomatic usages:
むすこ と ふたり = two counting my son
あの ひと と いきました = i went with him
おきる と すぐに = as soon as i got up (rise and immediately)
これ と は ちがいます = it is different from this

there are some adverbial phrases:
しあわせ と = luckily

———————
sometimes means "if, when". only when after the present tense of verbs and adjectives:

そう する と、しかられます = "so do it, get-scolded" if you do that  you'll be scolded
すぐ いかない と、おくれます = "immediately go-not if, are-late" = you will be too late if you don't go at once
そう もうします と、すぐに しかられました = so said when, imediately got-scolded = when i said so, he immediately scolded me

sometimes is untranslateable:
ちり つもって、やま と なる = dust accumulating, mountain becomes (proverb about the importance of small things)

み ずが でて、にはが うみ と なって しまいました = water issuing, garden sea has-become = the garden has become a sea through the overflowing (of the neighbouring stream, etc)

——————
at the end of an assertion, it has strong affirmative force and is generally followed by mo:

あります か?ーあります と も!
are there any? of course there are! i should just think there were!

"to wa" or "tote" sometimes replaces "to mo" in such strong phrases.

¤¤  より = »de« pri loko, ejo, tempo, aŭ ricevi ion de homo (ekzemple, leteron). foje uzeblas oni »el« anstataŭe »de« en la esperanta.

より
ミヤシタより
de IDOLEJA SUB(FLANKO) (= loknomas)

より
さくねんより
de lastjaro/lastjare

より
いまより
de nun

malĝis??
vidare??

此処より危ないです
ここより あぶない です よ
malĝis/de ĉi tie danĝera ekzistas ja

"from, since, than":
かみがた より = from Kyoto
いっさくじつ より = since the day before yesterday
なに より けっこうな お しなを、ありがとう ございます
anything than, splendid honourable article thankful am = thanks for your more-splendid-than-anything present
¤¤    = ĉu. ... = »ĉu... ĉu«; »ĉu... aŭ«.
Se ? ekzistas sene か, aŭ se か ekzistas sen ?, ankoraŭe signifas demandon. Ofte ne diriĝas か-n se jame enhavas ki-vorton, samkiele la esperanta ne dirus »ĉu kiom...?« aŭ »ĉu kiu...?«. La demando ankaŭe retorikeblas.

あります = ekzistas
あります か = ĉu ekzistas

ふろは できました = bano pretiĝas
ふろは できました か = ĉu bano pretiĝas

なんどきに まいりましょう か = なんどきに まいりましょう?
kiahore venos?

いつ しました か = いつ しました?
kiame mortis?

どういう わけで こんな ばかな ことを する?
kia kialo pere ĉi kiajn malsaĝajn aferojn faras? = kial faras ci ĉi tiajn malsaĝojn?

もう食べ
もう たべ
(ĉu) jam manĝis?

だれです
だれ ほん です 
Kies libro estas?

来ました
だれ き ました 
kiu venis?

知りま
くま  いぬ  しり ません
ĉu urso ĉu hundo, nescias / ĉu urso hundo mi ne scias

新しい
 あたらしい  ふる 
ĉi tio, ĉu nova ĉu malnova? / ĉu ĉi tio nova malnova?

良いか悪いか、知りません
いい か わるい か、 しりません
ĉu bonas ĉu malbonas, (mi) nescias

むく です か、めっき です か
unalloyed is? plated is? = is it all gold or only gilt? is it all silver or only plated?

いこう か、 どう しよう か と おもって います
"shall-go? how shall-do? that thinking am" = i am considering whether to go or not

いつなっていた
いつ あいだ はる なって いた
kiama dume? prine iĝante estis = iame (ke mi ne priscias), priniĝis

ある もの か
ĉu ekzistas aĵo = kiu kredus ke tia aĵo ekzistas! estas sensaĝeca afero!

また ゆきが ふりましょう と おもいます = ree neĝo kredeble falos, tiele opinias mi.
また ゆきが ふりましょう か と おもいます = i am inclined to think that it may snow again.

スズキ と いう ひと = »Suzuki«, tiele nomas la hito
スズキ と か いう ひと = »Suzuki«, tiele nomas la hito, se mi ne mismemoras.

¤¤  = Se finas nean, neposttempan frazon, invitas iel. (se finas -as aŭ -os frazon, ne -is):

映画ません
えいご み ません 
ĉu filmon nevidas? = mi invitas cin filmvidi

¤¤  =  Se tujfinas ki-, ti- vortoj, signifas i-vorton.


だれ
»ĉu kiu« =  iu
¤¤  まで = »ĝis«, »ne pretere«. kutime ni anstataŭigeblas »-n« en la esperanta, por montri la celon ktp.

これ まで = ĉi tio ĝise = ĝis nune, ĝis ĉi tio, ktp

てつどう は、どこ まで できて おります?ーあおもり まで です。
railway as-for, where to done is? aomori as-far-as is? = how far is the railway finished? as far as aomori.

わたくしの くる まで、 まって いて ください
me of come till, waiting being condescend = please wait until my coming

銀行午前九時から午後三時です
ぎんこう ごぜん く じ ごご さん じ です
bank(malprivattemp)o, parenteze, de antaŭtagmez'naŭ'horo ĝis posttagmez'tri'horo estas = de la naŭa ĝis la dekkvina

からまで
ガワ モリまで
de/el RIVERAĴO, ARBAREGO ĝise
från Älvsvara, tills Stora Skogen

浜まで八里
ハマまで はち り
LARĜMARBORDO ĝise, ok »ri-oj« (ri estis monspeco)

伊香保までてい来ます
イカオまで あるいて いき ます
IKAO ĝise paŝantas/paŝantos (»Ikao« aŭ »Ikaho« estis loko en »Gunma« aŭ »Kitagunma«, sed en la jaro de dumil tri iĝis kune la ĉirkaŭlokojn kaj renomiĝis.)

まで待ちます
こんまで まち ます
ĉi vespero ĝise atendas/atendos

frazetoj:
いつ まで も = "even till when", ever so long, forever
どこ まで も = "even till where", ever so far, for any distance
¤¤  = eldiriĝas kiel »e«, ne »he«. signifas »-en« (»al en«). alivorte, estas laŭvola anstataŭo pri に, sed nur pri celo. ?????

ステーション
ステーション はや
(trajn)ripozejen rapide / trajnkuŝejo ale, rapide

学校へ行って待ちなさい
がっこう いって  まち なさい
lernejen irante atendu, bonvolu / iru kaj atendu en la lernejon, bonvolu
/ lernejo ale

何時亜米利加帰ります
いつ アメリカ かえり ます  - icu amerika kaeri masu ka
kiam
USONEN revenas/revenos?

means "to, towards", sometimes "at"
がっこうへ、お いで です か? = do you go to school?

すてんしょへ いきがけに、でんしんきょくへ、ちょっと よります
station towards going-while telegraph-office at, just will-stop.
i will just look in at the telegraph office on my way to the station.

ここへ おいて おいて ください
here towards putting putting condescend = please put it down here.


¤¤  = »ankaŭe«, postiras o- aŭ a-vorto sed verbo bezonas o-igo antaŭe. Se も..., signifas »kaj... ankaŭe« kaj »kaj... ambaŭe«.

いつ まで も = "even till when", forever

わたくし も まいります
mi ankaŭe iros/iras

ない こと も ございません
neekzistas afero ankaŭe neestas = it cannot be said that there are none = there are some

これ も わすれちゃ いけません
this also, as-for-forgetting, is-no-go = and you mustn't forget this either; nor must you forget this

か も のみ も おおい ところ です
mosquitoes also fleas also numerous place is = it's a place where there are plenty of both mosquitoes and fleas

貴方いらっしゃい
あなた  いらっしゃい
ci ankaŭ venu

持って来ておくれ
さじ  さら  もって きて おくれ
kuleron kaj pladon ankaŭ portvenu/venigu doni (min)

ありません
さじ  さら  うち あり ません
kulero kaj plado ankaŭ hejme neekzistas / nek kulero nek plado hejme ekzistas

あるある
やす しな  ある  たか  ある
malmultekostas aĵoj ekzistas kaj ja multekostas ank ekzistas

¤¤  »nek« ne ekzistas ĉar la ne-formo ekzistas verbe. do ĉi vorto uziĝas pri »nek« ankaŭe.

よく も わるく も ない
bone kaj malbone ambaŭe neestas = nek bone nek malbone

¤¤  foje postas »か« se か signifas »eblas«.

また らいねん くる か も しれません
again coming-year come ? even cannot-know = perhaps I may come again next year
¤¤  = »kaj«, kiam la frazetoj rilatas kune iel; do plej ofte uziĝas diri vocon de kialojn.

(no examples yet)

¤¤  = »ja kaj«.

あるある
やす しな  ある  たか  ある
malmultekostas aĵoj ekzistas kaj ja multekostas ank ekzistas

has a sort of enumerative force and serves as a kind of pause.
この にかい は、 ふじ も みえる し、うみ も みえる し、まことに いい けしき です
this second-storey as for, fuji is visible and the sea is also visible, in truth it is a good view.

shi is frequently attached to "mai" (the improbable present or future) form. for example, when talking to a chauffeur who would attempt to make an overcharge:

はじめて くるまを たのみ や しまい し、 たいがい そうば も しって いる わ!
for the first time vehicle ask as-for, (I) probably-do-not, for the most part, market-price also knowing am indeed!
you don't imagine that this is the first time i have hired a jinrikisha do you? and that i don't know the proper fare?

———
occasionally "shi" seems to end a sentence, but this is because the speaker, after having finished the first clause, finds himself at a loss concerning the second, and so leaves it unfinished.

————
"shi" can also be the noun form of "suru", as in:
み も し、きき も する = one both sees it and hears it


¤¤  = »kaj... kaj tiel plu«, aŭ se la »kaj« estas necerte aŭ ne memkonfide dirata.

ほん  すみ  ふで  あり ます
libroj kaj inko kaj (skribo)plumoj ktp ekzistas.

はな  ちょう 
floroj kaj papilioj ktp

interrogative and exclamatory particle that occurs in the written language, less often in the spoken. but in the spoken it may be heard when calling someone's name:

はる や! "Haru, he!"

it also occurs corruptly for "wa" after the indefinite forms of verbs... sometimes it means "and" or "or":

と なりの うちで、 いぬ や ねこ が すき と みえて、たくさんに かって おります = at the next-door's house, seeming fond of dog and ca, quantity in rearing are = they seem to be very fond for they keep a number of them

。。。や なに か= or something or other






だが; ところが = »tamen, malgraŭe tio, kontraŭe« kiam je la komenco de frazeto
だの = »kaj tiel plu« se vico de aĵoj aŭ aferoj
も やはり = (kaj) simile
しかし ながら = sed spite; malgraŭe tio
そう して = »tiel farante«, tia
そんなら; それ で は = do, tiukaze
それ でも = »tio tamen«, malgraŭe, tamen
ゆえ に = kiale, do
よう に = por ke
より いっそ = plivole



——————————————

もって dekomence もつ »tenas«, sed signifas »rezulte«. parole, treege malofte aperas kaj signifas »ege, ja«.
はなはだ = tre, treege
はなはだ もって = treege ja

いま = nune
いま もって = nunege, nune ja

むかし から いま もって、あいかわらず よく うれる みせ です
ancient-time from, now indeed, mutually-changing-not good sells (intrans) shop is. = it's a shop which has carried on a good trade from old times down to this very day.

ai = "mutually", prefixed to verbs by some speakers. it's a relic of Book Language and has little to no meaning now. this is a good example of vagueness in japanese: he says "the shop sells well" but means "the things in the shop".

xx

kiame で signifas »per«, もって ofte postiras:

ほうちょうで (もって) きる
tranĉile (ja, rezulte) tranĉas

なわで (もって) しばる
ŝnurege ligigas?

かぜで (もって) とが あおって います
vente la pordo sonegferm'adas = la pordo fermadas sonege ĉar la vento


————
these little words can be combined.

ni wa:

ご  しんぱいに は およびません "august anxiety to reaches-not" = it is not worth your troubling over. "ni wa" is more emphatit than "ni" alone.

おしい こと に は。。。 = "regrettable fact as indeed... = it is a pity that...

yori mo:

じゅうにじ より も おそく なっちゃ いけません
twelve hours than even, late as-for-becoming, is-no-go
i won't do to be later than 12

to:

あの ひと と は、 ごく こに で ございます
that person as-for, very intimate is = they are very intimate with that person

いそがず と も よろしい = hurrying-not even, is good
you needn't hurry

くる と か いいました  comes that? said = if i mistake not, he said he would come

de mo:

かお で も お あらい なさる か
face even, honourably to-wash deign? = will you wash your face, sir?

made:
こんにち までの かんじょうを しましょう
today till's accounts will-do. I will do the accounts until the ones from today.

それ までの ことに いたしましょう
that till's thing to I will-make. I will let it alone; don't let us think about it any more.

これ までに みたことが なかった
this till in, saw act was-not. "I had never seen it till now".
made ni makes it stronger than "made" alone would be.

made ni often corresponds to "by" in phrases as in
みょうにち までに = by tomorrow, not later than tomorrow
はちじ までに = by eight, no later than eight.

no wa:
もっと いい の は あります か
more good ones as-for, are-not? = haven't you got any better ones?

もう ちっと いい のを みせて ください
please show me "more a little good ones" (rather better ones)

おおきい の が ほしい
big one of desirous = i want a big one

こう いう の も はやります から、ごらん なさい
such ones also are-fashionable because, august-glance condescend. = this kind too is fashionable. so please look at them.

もっと やすい のに しよう
more cheap one to will-probably-do
i think i will take a cheaper one

no ni = can be used in the "one, ones" sense as above. but usually signifies "whereas, while, when". with this meaning, it usually occurs in phrases expressing censure or regret. see paragraph 287.

もとの ままで よかった のに、 なぜ じゅんを なおした?
origin's manner by, was-good whereas, why order have-amended?
why have you changed their order when it did quite well as it was?

wo and wa, when combined, change sound into woba, denoting a specially emphatic accusative. de wa combined is often contracted into ja. while "ja" sounds more casual just because it is more modern, they in reality can always be interchangeable.

きものに あぶら をば かけました
clothes on, oil have-placed = i have stained my clothes with oil

そう では/じゃ ない = そう では/じゃ ございません
that is not so. no.

しゅびきがい ではじゃ てっぽうを うつことが できません
red-line-beyond in, gun strike act cannot-do = you mayn't shoot outside treaty limits.

occasionally an ellipsis must be supplied. then to wa is sometimes meaning "と いう もの は":
ごじょ と は、なにを いう ん です か
as-for (the-thing-of-which-people-say) that (it-is), go-jo, what is it they talk of?
what is meant by the term go-jo?


———
quasi-postpositions:
these are nouns with "no" after, but used in a sense less concrete than the original meaning:

の ほか - "exterior of", besides (metaphoricaly)
の かげ - "shade of", behind
の かわり "change of", instead of
の むこう - "opposite of", opposite, beyond
の なか "interior of", inside, in
の した "lower part of", below
の そと "exterior of", outside, beyond
の ため "sake of", because of, in order to
の うち "interior of", inside, in
の うえ "top of", on, upon
の うしろ "back of", behind
の わき "side of", beside (by the side)

いえの うち - doma malekstero; doma eno
へいの そと - fence's pretero
くらの なか - godown's inside
おもいの ほか - "outside of thought", unexpectedly
はなしの ついで - "occasion of talking", in the course of conversation
あの やまの かげ - "behind those mountains"

when followed by a verb, these take "ni" (less often ye), except in the case of "to be", which requires "de" except when signifiny "there is".

とだなの なか です = とだなの なかに はいって います
"cupboard's inside entering is", it's in the cupboard

つくえの うえに のって いません かーつくえの うえ です。
"isn't it ("riding") on the table?" "yes, it is."

この ほかに、まだ いろいろ ございます
there are various kinds besides this one
kono = "of this"

いえの そとへ でる
house's outside to go-out = to go out-of-doors

かわの むこう で ございます
it's opposite (on the other side of) the river.

idiom:
その かわりに = "change of that", on the other hand

たんすの なかの きもの
chest-of-drawer's interior's clothes = the clothes in the chest-of-drawers

この ほかの しなもの - this-of exterior's articles = the other things besides these

もんの わきの もみじ は、りっぱに こうよう しました
gate's side's maple as-for, splendidly red-leaf has-done
the leaves of the maple tree by the gate have become beautifully red

かれ これ する うちに、ひが くれました
that this do while, day darkened = while we were doing all this, night came on.
idiom: kare kore = "that and this", "this, that, and the other".

そう する ほか、しかたが ない = so do except, way-of-doing isn't = there is nothing else to be done. it can't be helped.

きのう ふりました かわりに、 きょう は いい お てんき (で ございます)
yesterday rain change, today as for.. = whereas it rained yesterday (after yesterday's rain), it is beautiful weather today.

there are phrases where a noun is in e-form and then a verb in i-form comes after it:
あたる to strike, に あたって just at
したがう to conform, に したがって according to
よる to rely, に よって owing to

きゃくに たいして しつれい です
guest to confronting, rudeness is
it is rude to say/do that to a guest

あなたに たいして、もうしわけが がざいません
you to confronting excuse is-not = i know not how to excuse myself to you.

あまり にゅうひを かけすぎまして、いまに いたって こうかい して います
too-much expense having-put-exceeded, now to reaching, repetance doing am = i am sorry now for my extravagance.

しねんが きますに よって、お かざりを いたさんければ なりません
new-year comes to owning, honourable decorations if-we-don't-make it-isn't
as the new year is approaching, we must decorate (the gate)