tempordo = temo-pordo; tempo-ordo

Malnova tempokalkuloj.

Ekzistas du serioj de temp'ordo. Ĉi tiuj enekzistas aŭ klarigas multajn mitetojn kaj kelkaj miksoj priopinias oni kiel bona aŭ malbona. Ofte, se oni vidas desegnitajn bildfilmojn aŭ legas bildfabelojn, ĉi tiuj aperas eĉ se negrave.

La unua nomas 十干 ジッカン »dek dataraj simboloj«. Ĉi tiuj estas kvin paroj, plijuna (え, 兄) kaj post malplijuna (と, 弟) frato, kaj ligas al la kvin naturfakoj. Uziĝas por ordigi, samkiele ni direblas »unue, due, trie, kvare...« aŭ »A, B, C, D...«, do plejofte nur la komencaj kvar vidiĝas.

十干  ジッカン

文字
ĉinlitero,
音 (ordiga) sono


五行
kvin naturaĵoj

japa nomo
1 甲 コー

木 き モク
arbo, arbaĵo
きのえ 木の兄
arba pliaĝa virfrato
2 乙 オツ

きのと 木の弟
arba malpliaĝa virfrato
3 丙 ヘー

火 ひ カゲ
fajro
ひのえ 火の兄
4 丁 テー

ひのと 火の弟
5 戊 ボ

土 つち ド
tero
つちのえ 土の兄
6 己 キ

つちのと 土の弟
7 庚 コー

金 か(ね) キン
metalo, oro
かのえ 金の兄
8 辛 シン

かのと 金の弟
9 壬 ジン

水 みず スイ
akvo
みずのえ 水の兄
10 癸 キ

みずのと 水の弟

Rimarku ke la japaj tagnomoj enhavas ĉi naturumoj:
火曜 カヨー mardo, fajra semajnero
水曜 スイヨー merkredo, akva semajnero
木曜 モクヨー ĵaŭdo, arba (arbaĵa, ligna) semajnero
金曜 キンヨー vendredo, metala (ora, mona) semajnero
土曜 ドヨー sabato, tera semajnero

(日曜 ニチヨー domingo, suna semajnero. 月曜 ゲツヨー lundo, luna semajnero.)

Ankaŭ la planedoj:
水星 スイセー
金星 キンセー
(地球 チキュー nia tero)
火星 カセー
木星 モクセー
土星 ドセー

(天王星 テンノーセー
海王星 カイオーセー
冥王星 メイオーセー)

La alia serio enhavas dekdu literojn kaj nomas 十二支 ジューニシ »dekdu branĉoj« kaj prias la ĉina zodiako (la ĉina datara sistemo). Pratempe, japlande, la tago disiĝis dekone kaj ĉiu ono estis du horoj, kun alligata zodiaka simbolo.

Pli antaŭtempe, ĉiu simbolo egalis tridek (30) angulaj gradoj sed jam cent jaroj antaŭnune, ĉi tiuj neuziĝis. Ankaŭ ekzistis naturaĵoj duope post intera »tero 土«. Nuntempe, la gradoj malofte uziĝas fabele.

子 ね nordo (360° kaj 0-89°)
卯 う oriento (90-179°)
午 うま malnordo (180-269°)
酉 とり maloriento (270-359°)

十二支 ジューニ

ĉinlitero,
japa eldiro
tempo,
tempa nomo
angulo,
naturaĵo
1 子 ね 
rato, musego
00:00, 24:00 (12 nokte)
九つ時 ここのつ どき
japa nomo: naŭa tempo
0°, 360°
水 akvo
2 丑 うし
bovo
2:00 (2 morgaŭe)
八つ時 やつ どき
oka tempo
30°
土 tero
3 寅 とら
tigro
4:00
七つ時 ななつ どき
sepa tempo
60°
木 arbo
4 卯 う
leporo, kuniklego
6:00
六つ時 むつ どき
sesa tempo
90°

5 辰 たつ
drako
8:00
五つ時 いつつ どき
kvina tempo
120°

6 巳 み
vermego, serpenteto
10:00
四つ時 よつ どき
kvara tempo
150°
火 fajro
7 午 うま
ĉevalo
12:00 (12 tagmeze)
九つ時 ここのつ どき
naŭa tempo
180°

8 未 ひつじ
ŝafo
14:00
八つ時 やつ どき
oka tempo
210°

9 申 さる
simio
16:00
七つ時 ななつ どき
240°
金 metalo
10 酉 とり
birdo
18:00
六つ時 むつ どき
270°

11 戌 いぬ
hundo
20:00
五つ時 いつつ どき
kvina tempo
300°

12 亥 い
porko
22:00 (10 nokte)
四つ時 よつ どき
kvara tempo
330°
水 akvo




(Bildo el »るろうに けんしん«)


Aliformita 酉 ankoraŭ uziĝas kiel la ĉinlitero de »maloriento«. Nuntempe:
北 きた ホク nordo
東 ひがし トー oriento
南 みなみ ナン malnordo
西 にし セー maloriento

———————————————


kvinpintaĵoj





———————————————

Unu simbolo (litero) el unu serio rilatas al la jaroj kaj tagoj kiuj »apartenas« aŭ »dediĉas« la simbolon. La mikso de la du serioj egalas ciklo (ronda sekvo) de sesdek (60) tagoj aŭ jaroj, Unu serio ripetiĝas ses (6) fojoj kaj la alia kvin (5), poste ĉio rekomencas tute.

La antaŭa litero estis de la dek simboloj 十干, kaj la malantaŭa de la dekdu branĉoj 十二支. Estas sekvo, do estas ordo:

La jaro 1924 estis きのえ ね 甲子 (la unua litero de la dek simboloj, kaj la unua litero de la dekdu branĉoj; la nomo elvenas la japa).
La jaro 1984 estis ankaŭ きのえ ね 甲子

Inter ĉi tiuj ekzistis kvin jaroj きのえ 甲 kaj kvar jaroj ね 子 sed neniom jaroj kun la mikso きのえ ね.

La 31a tago de marto (la tria jarmonato) de 1927 estis きのえ ね, kaj tiel estis ankaŭ la tago kiu venis sesdek (60) tagoj poste: la 30a de majo (la kvina jarmonato).

Jes ja, ĉi tiuj estas la ĉina zodiako. Se oni scias la metodon, kalkuleblas oni zodiakajn jarojn. Ĉar la ciklo daŭras dum sesdek (60) numeroj, kelkaj aferoj neregulas:

[unu] 1-1: 甲子 きの え ね
1924、1984、la 30a de la 5a jarmonato.

Arba plijuna virfrato: Rato. Se oni naskiĝus dum ĉi tiuj jaroj, estus »rato« laŭzodiake. La datoj utilas la literojn de la 甲子-an sistemon sed la eldirojn de la 木の兄-n sistemon.

[du] 2-2: 乙丑 きの と うし 1925、1985
arba malplijuna virfrato: bovo.
....
[tri] 10-10: 癸酉 みずの と とり 1933、1993 (akva malplijuna virfrato: birdo)
[dek unu] 1-11: 甲戌 きの え いぬ 1934 1994
[dek du] 2-12: 乙亥 きの と い 1935 1995
[dek tri] 3-1: 丙子 ひの え ね 1936, 1996

22 乙酉 きのととり 1945, 2005
32 乙未 きのとひつじ 1955, 2015
42 乙巳 きのとみ 1965, 2025

31 甲午 きのえうま 1954, 2014
43 丙午 きのとひつじ 1966, 2026
55 戊午 つちのえうま 1978, 2038

59 壬戌 みずのえいぬ 1982, 2042
60 癸亥 みずのとい 1983, 2043

01: 1-1: 甲子 きのえね 2044, 2104

!!!!

[21] 11-9: 甲申 きのえさる 1944, 2004
[22] 12-10: 乙酉 きのととり 1945, 2005
!! [23] 3-11: 丙戌 ひのえいぬ 1946, 2006
!! [24] 4-12: 丁亥 ひのとい 1947, 2007
[25] 5-1: 戊子 つちのえね 1948, 2008