La カタカナ (akra literaro) estas la malpli grava skribmetodo, kaj la ひらがな (malakra literaro) estas ankaŭe malpli grava ol la 漢字 (ĉina literoj). Ja ekzistas kelkaj skriboj kaj elekteraj ludoj legiĝeblas per nur la japanaj literaroj, sed plejparte, la ludoj estas de la »SNES, NES, Gameboy Color« ktp, kiu ne eblis montri sufiĉe la ĉinajn literojn tiaepoke. La skriboj plejparte estas al infanoj. Do, por legi la plejegan parton de la lingvon skribe, lernendas oni la ĉinajn literojn. Tamen, nuntempe oni uzeblas retilojn por aldonu la glatan literaron supre la ĉinajn, kaj pliege specoj de skriboj havas etajn japanajn literojn ol antaŭtempe. Ekzemple, multaj (sed ja ne ĉiaj) bildfabeloj havas la literetojn.

Se oni volas legi kaj lerni la japanan lingvon sene aŭ antaŭe la ĉinaj literoj, do lernu la punktan skribsistemon de nevideblaj japananoj (de blinduloj). Ĉi nomas »てんじ 点字 punktoliteroj«. Ĉi tio ankaŭe bonas ĉar la punktosistemo skribiĝas pli proksime la vera eldiro de la lingvo. Ekzemple, »へ, は« foje eldiriĝas kiel »え, わ« per la normala sistemo, sed per la punkta sistemo ja skribiĝas tiuj »え, わ« se estas la eldiro. Oni kredeble troveblas librojn kaj skribojn punktskribe rete, kaj legeblas tiujn perokule, sed eble la plejparta da skriboj ekzistas nur papere. Se oni ne volas leglerni tiajn librojn fingre, do nur kolorigi la punktojn kaj peru la okulojn.

Baldaŭe, oni legeblas punktskribojn eĉ per teleparoliloj! Ia speco de metalo aŭ alia aĵo ekzistas nuntempe, ke formŝanĝeblas rapidege, kaj sufiĉe krei punktojn tra vidilo de teleparolilo, komputilo ktp kaj montri la skribojn de retpaĝon. La teleparolilo ne aĉeteblas nune, sed hope aĉetebliĝos en la jaro dumil dekses. Ĝi tradukeblos eĉ diversajn lingvojn al punktoj, simile kiel ekzistas iloj por traduki la ĉinajn literojn al la japanaj skribsistemoj. (Plie, se oni lernas punktskribon, ankaŭe ekzistas esperantaj punktskriboj, kaj oni legeblos librojn senlume nokte ; D )

Nu, informeto:

— Se oni ne scias la ĉinan literon skribante, aŭ ne memoras kiu literon uzi, nur skribu per la glata kaj malglata literaroj. La japananoj samfaras. Tamen, se oni ne scias ĉinajn literojn ajn, ŝajnas oni simile bonantagulon. — Nur ĉirkaŭe tri cent literojn lernendegas oni por vivebli en la lando ktp (»baza scieco« - kaj mi ja ricevis infon ke existas kelkaj japananoj kiu nur scias ĉi tiom!)

— Kvin cent lerniĝendas por scii la ĉirkaŭsignifon ĵurnale kaj novaĵe.

— Mil lerniĝendas por scii ĉirkaŭe naŭdek kvin elcente da ĉion japanlingve, kaj por legi facile ĵurnalojn kaj novaĵojn. Novaĵojn kutime uzas pli grandan sumon da la literojn ol la aliaj skribspecoj, por uzi malplie paperosumon. Ĉi milsumon lernas oni bazlerneje se japanano, kaj nomas la »きょういくかんじ 教育漢字 eduko'ĉino'literoj«.

— Ĉirkaŭe du mil lerniĝendas dume la lernejotempo se japanano, kaj per ĉi sumo scias oni ĉirkaŭe naŭdek naŭ elcente de ĉion japanlingve, ĉiame. Ĉi sumo nomas la »じょうようかん 常用漢字 ĉiutaguzo'ĉino'literoj«.

— Plenkreskaj japanajon ofte scias dudek kvincent ĝis tridek literojn, sed kredeble ĉi sumo malpliiĝas nuntempe ĉar la junuloj scias malplie kaj malplie pro komputiloj ktp (estas pli facile maŝinskribi ol manskribi ĉinan literon, do oni forgesas la literon kiam bezonas oni manskribi).

Kontraŭe, en la ĉina lingvo bezonas oni scii ĉirkaŭe naŭdek literojn baze, por legi ĵurnalo bezonas oni tri mil kvincent ĝis kvar mil literojn, kaj plenkreskulo ofte scias ĉirkaŭe ses mil.

—————————————————————— Kia la ĉinaj literoj estas kaj skribiĝas?

Ĉiu ĉina litero elvenas »radiko« aŭ »radikoj« ke neĉiame signifas ion, kaj ke kunmetitiĝas por krei la tutan literon. Ekzemple,亅kaj 匸 kaj丨signifas nenion, kaj nur nomiĝas por pli facile memorigi la formon. Ĉi radikoj nur eras ke aperas ofte en diversaj literoj. Sed 口 kaj 三 ja signifas ion, kaj estas ambaŭe eroj kaj vortoj (口 kiel o-vorto estas »eniro, buŝo« kaj 三 kiel o-vorto signifas »tri«).

Ĉiu radiko havas »skribmetodon« ke oni sciendas, ĉar elektraj vortaroj kutime bezonas la ĝustan metodon por legi la literon, kaj la mieno/vizaĝo de la litero tre pli bonas manskribante (estas pli facile skribi bonstile pro la loko de ĉiu ero antaŭe la postaj eroj ktp). Plie, ĉiu ĉina litero uzas saman skribemetodon.

Tamen, oni nur lernendas la skribmetodon dekomence. Poste skribprovante kelkajn literojn, oni lernos la metodon senprene.

——————————————————— Kia la ĉinaj literoj iĝas vortoj japane?

Ekzistas du specoj de eldiro, unu ke elvenas alia lingvo (plej kutime de la ĉina), kaj unu ke elvenas de la prajapana. Ĉar la japananoj uzegis la ĉinan lingvon antaŭtempe (se oni legeblus kaj skribeblus ktp), multegaj vortoj kaj frazetoj en la nuntempa japana lingvo elvenas la ĉina lingvo, sed ĉar la eldiro de la du lingvoj estis tre malsame eĉ je la tempo de la prenego, ĉinano ne kompreneblus la tiel-nomatan »ĉinan eldiron« de la japana lingvo.

La tiel-nomata »japana eldiro« kutime okazas kiam la litero estas o-vorto, e-vorto, verbo ktp sole (ne kunmetite), aŭ la vorto praas. Ĉi tie, la nomo ne estas »japana eldiro« sed »sole eldiro«, krome pri la numeroj. Estas tre pli facile memori »sole, nesole« ol »japane, kvazaŭĉine« laŭe mia opinio.

La »ĉina eldiro« (ĉi tie nomata »malsole eldiro«) ofte okazas kiam la vorto metiĝas iele kun alia vorto samspece, ekzemple du o-vortoj (hundo kaj domo estus hunddomo) aŭ du verboj (volas kaj legi estus legvolas). Ankaŭe okazeblas se oni uzas du aŭ plie literoj por skribi unu vorton, sed la vorto mem ne estas kunmetita laŭsone (kutime tia afero signifas ke la vorto elvenas la ĉina lingvo). Foje la eldiro uziĝas por skribi, ekzemple, vorto ke elvenas la angla lingvo laŭsone, sed plejparte tiuj eksterlandaj vortoj de aliaj lingvoj venis Japanlandon poste la uziĝo de la »カタカナ (malglata literaro)«, kaj tiuj vortoj preskaŭĉiame skribiĝas per ĉi malglataĵo nune.

Ĉar la ĉina lingvo havas malsaman gramatikon ol la japana, kelkaj kunmetometodoj elveneblas nur la ĉina kaj do la vortoj ene uzas ĉiame la ĉinan eldiron. (Oni legeblas tian aferon, kaj pri kiel oni ekscieblas se la vorto elvenas la ĉina, plue poste mi kreias la paĝon...)

La supraj aferoj ne estas »ĉiame reguloj«, kaj Ekzemple, 木 eldiriĝas kiel »き« kiam o-vorto, kaj signifas arbon. Ĉi eldiro ankaŭe estas la »eldiro kiam sole«, ke elvenas la prajapana lingvo. Sed en la vorto 木綿 »katuno«, la eldiro de la litero estas も kaj la tuta vorto eldiriĝas kiel もめん. Oni uzas du literojn por skribi ĉi vorton, spite ke la vorto ne estas kunmetita laŭsone (も kaj めん ne estas vortoj tiele en la japana lingvo). Plie, se ĉina vorto aldonas japanan vorton samspece, do oni ofte ŝangas la eldiron iĝi laŭĉine. Ekzemple, diri »unu (umo), du (umoj)« en la japana esteblas malsimple. Foje, oni diras »unu umo« per la japana eldiro, sed se aldonas alia vorto por klarigi la signifon, la eldiro iĝas ĉine.

Malbonekzempli per la esperanta: »unu hundo, hundi, hunde, hunda« estus per la japana aŭ sola eldiro. Tamen, »unu hundego, unu hundaĉo, hundodomo« estus per la ĉina aŭ malsola eldiro.

土木 eldiriĝas kiel どぼく. 材木 (ligno).

Ekzemple, 入る eldiriĝas kiel はいる aŭ いる kaj signifas »eniras, eniros«, kaj uzas japanan eldiron (入 eldirate kiel はい aŭ い).

森 eldiriĝas kiel もり se o-vorto. Sed 森林 eldiriĝas kiel しんりん.

Plejparte, ne lernendas ambaŭe specojn de eldirojn, aŭ eĉ la eldirojn tute. La eldiro ŝanĝeblas nelaŭsupoze en la vera lingvo. Estas pli grava lerni la ĉinan eldiron (la »malsolen eldiron«) ĉar la japanan oni lernos dume la lernado de japanaj vortoj kaj verboj mem.

La tutaj radikoj de la literoj elvenas bildo de la objekto, ekzemple 人 (homo marŝanta dekstre) kaj 木 (arbo kun branĉoj); aŭ elvenas ideobildo, ekzemple 上 (supro - pripensu »supren«) kaj 下 (malsupro).

Ĉi radikoj kunmetiĝis duspece por krei unu ĉinan literon:

**Unu:** Du radikoj aldonas siajn signifojn, ekzemple 休 (ripozo, foresto) estas 人 (homo marŝanta dekstre) kiu ripozas apude aŭ apoge 木 (arbo). Ĉi speco pli facilas memorigi, sed okazas malpli ofte en la lingvo. Ofte oni legas, kredeble de maljuna kaj malbona informo, ke »ĉiu ĉina litero estas ĉi speco« sed tia informo ne veras. Ĉi speco estas ĉirkaŭe dudek elcente de la ĉinaj literoj en la japana.

**Du:** Unu radiko signifas, kaj unu radiko sonas. Ekzemple, 指 (fingromontro) eldiras kiel »し«, kaj elvenas la eldiro de la litero »旨 (eldireblas kiel し)« kaj ero de la signifo de 手 (»mano« - kiam kunmetita radiko esteblas 扌). Rimarku ke la pli granda radiko ne ĉiame signifas la literosignifon! Ĉi speco estas ĉirkaŭe okdek elcente de la ĉinaj literoj en la japana lingvo. Ĉi tio okazis ĉar la japananoj prenis la preskaŭsonojn de la ĉinajn literojn por skribi la japanan lingvon, dekomence - ili ne havis propran alfabeton kaj bezonis montri la sonojn, ne la signifojn. Ĉar Japanlando ne ĉesas uzi la ĉinajn literojn, multaj de ĉi speco ankoraŭe ekzistas.

Plie, ekzistas du specoj de ŝanĝetoj ke okazas aŭ okazis la devenajn literosignifojn.

Unu: alia vorto eldiras (aŭ eldiris) same, do la sama litero uziĝis por skribi la ambaŭajn vortojn. Ekzemple, 足 »piedumo« eldiras kiel そく, kaj la vorto »sufiĉo« eldirite same, do oni skribis la ambaŭajn per 足. Ĉi okazas oftete kaj montras kialere »kial la japana lingvo uzas malpli ĉinajn literojn ol la ĉinan lingvon?«.

Du: Rilatiĝis ideoj aŭ objektoj kaj iame aldoniĝis io por montri ke la signifo ne tute rilatas la devenon. Ekzemple, 考 »penso«, elvenas la supra parto de 老 »maljuno, maljunulo« ke estas 耂. La malsupra parto redaktiĝis, por montri ke »pensi« estas afero ke ofte okazas de maljunulo aŭ ke ofte plioftiĝas laŭe maljuneco.