が  Inter estro kaj malestro, mastro kaj malmastro, malgastanto kaj gastanto, infanoj kaj gepatroj, inoj kaj viroj, oni uzas malsamajn vortojn kaj frazetojn. Oni ja ne estas »egala«, en japanlando.

Malglate informigas: la aferoj, agoj kaj aĵoj de »mi« estas »malrimarkindaj«, sed la aferoj kaj aĵoj de aliaj estas »remarkindaj«. Nur imagu ke reĝo helpas cin memvole. »mi estas nerimarkinda, do kial helpus ci min?« : Þ

¤¤ Ja neniam uzu tiujn pri siaj aferoj, aĵoj, ktp. Tia uzo estus tre malhumila. Ne diru, ekzemple, »Mi moŝto« aŭ »mia aminda verko«... : Þ Do, ĉi ĝentilaj vortoj ankaŭ signifas »la... de alia homo« aŭ »cia, via, ĝia« ktp.

¤¤ Kiam oni parolas alian homon, se la alia estas pli grava ol oni pri la laborejo, lernejo, vivado ktp, do uzu la honorigajn vortojn. Alie, la parolanto uzas (plejparte) kion ajn, laŭvole.

¤¤ Memoru! Ci estas ĉiam eksterlandano, ĉiam eksterhomo. Do kutime neniam uzu la vortojn ke montras »mi estas pli grava ol ci/vi«. Ĉiam uzu la ĝentilajn kaj honorigajn formojn, precipe pri verbojn. Do, uzu tiujn eĉ al malestroj (servistoj) kaj amikoj, krome al homoj en cia familio aŭ amikegoj.
o-vortojn oni ĝentiligas per la antaŭvorto »お, ご«. kutime oni tradukas tiujn kiel »kara (o-vorto)« aŭ »honor(ind)a o-vorto«, sed la signifo ne vere aliĝas.

うち、いえ お たく
honor(ind)a domo = cia/ĝia/ilia ktp domo

ご しょういち
honorinda jeso/konsento = cia/ĝia/ilia ktp jeso

さん - sinjoro, sinjorino, fraŭlo, fraŭlino
おハナ - less polite than "san". old practise, now replaced with "-chan".
カンダさん - Sinjoro Kanada
おハナさん - Sinjor(in)o Floro. old practise.

さま - plej ĝentila ol »さん« sed signifas same. foje tradukas kiel »mastro, mastrino«.

だんな さま - ĝentilega titolo, uziĝas malestro/servisto estron/mastron.

おくさま - la titolo al la »ino de la domo«, uziĝas en ĝentila interparolo.

お きゃく さま

Foje, ĉi vorto uziĝas signifi »ci, vi« ktp eĉ se la nomo mem ne diras:

お きのどく さま
i am sorry for you

ご くろう さま
thank you for your trouble

お まちどう さま
i have kept you waiting

ご たいくつ さま
it must be tedious for you

ちゃ
おちゃ

せんべい
おせんべい

おたくさま

めし お くう
ごはん お たべる

これ は ほん だ
これ は ほん です
これ は ほん で ある
これ は ほん で ございます

よろしく たのむ
よろしく たのみ ます
よろしく おねがり します
よろしく おねがい いたします
よろしく おねがい もうしあげます

たべろ!; たべる んだ! - rude
たべる んじゃ ない - do not
たべる な - do not
たべなさい - slightly more polite

くいやがれ! - really rude
くえ!; くう んだ! - rude
la supraj vortoj ankaŭ uziĝas pri homoj familiaj, sed oni ankaŭ ŝanĝiĝas la bazvorto laŭ ĝentileco.

はは - mia patrino
お っか さん - cia, ĝia, ilia, ktp patrino

ちち; おやじ - mia virpatro
お っとう さん; ご しんぷ - cia, ĝia, ilia ktp virpatro

ちちおや - cia virpatro (pli ĝentila?)

だんな、ていしゅ - mia viredzino
だんな さま; ご ていしゅ - cia viredzino

かない - mia edzino
さいくん; お く さん; お く さま - cia edzino

むすこ - mia virfilo
ご しこく - cia virfilo

むすめ - mia filino
お じょう さん - cia filino

あに - mia pliaĝa (ol mi) virfrato
お あに さん - cia pliaĝa virfrato

おとうと - mia plijuna (ol mi) virfrato
おとうと ご - cia plijuna virfrato

あね -  mia pliaĝa fratino
お あね さん - cia pliaĝa fratino

いもうと - mia plijuna fratino
お いもうと ご - cia plijuna fratino

Oni humiligas (malhonorigas) la vortojn (kaj verbojn) de mem, kaj malhumiligas (honorigas) la vortojn de aliajn homojn. Kutime ĉi tradukas kiel »iri; mi permespretas iri; ci bonvolu iri«, sed la signifo vere samas.

いく - iri
いきます - iri
まいる - mi iri, veni
いらっしゃる - ci, vi, ili ktp iri, veni, esti
まいります - ci, ktp iri, veni, esti
おいでになる - ci ktp iri, veni, esti

おる - mi ekzistas
いる - ci ekzistas

いう - diri
もうし あげる; もうす - mi diri
おっしゃる - ci, ktp diri

みる - vidi
はいけん する - ĉu permesas (ci) min vidi?
ごらん なさる; ごらん に なる - mi vidpetas cin (bonvolu, vidu)

やる - doni
さし あげる - doni min
あげる - mi doni cin (...alian, ktp)
くださる、くれる - mi donpetas cin (bonvolu, donu)

もらう - ricevi
いただく - mi ricevas (de alia homo); mi manĝas, drinkas

たべる - mi manĝi
のむ - mi drinki
めし あがる - mi manĝpetas/drinkpetas cin (bonvolu, manĝu)

きく- demandi, aŭskulti
うかがう - mi demandi, aŭskulti

しる - scii
ぞん じる - mi scii
ご ぞん じ - ci scii

ござる - ci esti
Diru »-u!« estas malĝentila. Oni ne u-uzas al la reĝo!! Anstataŭe, »helpu min!« estus »bonvolu, se ci volas agrabli kaj havas tempon sufiĉe, ĉu voleblus helpi min?« : P

Kiam oni uzas la honorigajn vortojn, kutime la »-u!« de honoriga vorto sufiĉas. Sed laŭ kutimaj interparoloj, oni uzas aliajn u-vortojn:

いたす - mi fari
する - fari
くださる »ci fari« ĝentilega (bonvolu, fari)

なさる - »ci fari« ĝentila
なおす - fiksi
なおせ! - fiksu! (malĝentila)
なおして ください -
お なおし なさい

みせ!
みせて ください
お みせ なさい

まて!
お まち なさい

こい!
お いで
お いで なさい
いらっしゃい


-------------
はなす
おっしゃる

よむ
よまれる
お よむ に なる

もの
ひと
かた

する
いたす
もらう
いただく

どう いたし まして
いただきます

もつ
お もち します

なに ご よう で ございます か - "what honorable business is there?" = what can i do for you? またせる
お またせ しました

ねがう
お ねがい します

もたせて いただく - "i will carry it, if you please allow me to"

でんしゃ が まいります