Japanaj kaj ĉinaj eldiroj pri ĉinliteroj:

La diversaj metodoj por scii se vorto estas japa aŭ ĉina. Ĉar la lingvo estas ete neregula, ĉi informo ne ĉiame pravas, sed plejofte ja funkcias:

• Vorto ofte uzas la japan eldiron se estas nur unu ĉina litero vice. Se antaŭvorto aŭ postvorto ekzistas, malatentu:

 あそぶ = japas (verbo)
 すき = japas
子 おんなの こ = japas
供の日 こ どもの ひ = japas (供 estas postvorto)
 あと で = japas

女子 ジョシ = ĉinas
六本木 ロッポンギ = ĉinas
明後日 ミョーゴ ニチ= ĉinas
 シンセン ぐみ = ĉinas, sed la postvorto 組 (homgrupo) japas.

• Se »する faras, igas« postiras, preskaŭĉiame nejapas. Foje ankaŭ ずる, kiu samsignifas kaj elvenas la skriba lingvo, kaj じる kiu elvenas la parola lingvo.

する アイ する= ĉinas
テニスして = anglas (nejapas)
ずる メー ずる = ĉinas (skribstile)
じる メー じる = ĉinas (parolstile)

•  (なる) kiam a-vortigante o-vorton, signifas pri nejapa vorto. -duonverboj kaj preskaŭĉiame aliaj verboj, japas. Ekzistas malmultaj verboj kiu vere estas ĉinaj vortoj kaj nur aliiĝis posttempe por simili japanaj verboj. Kompreneble, la aliaj verbformoj (赤く、赤み) ankaŭ japsonas.

 しぬ = japas
  おそる ->  恐ろし おそろしい = japas
したう  ->  慕わし したわしい = japas
  いそぐ ->  がし いそがしい = japas
素晴らし すばらしい = japas
赤  あか ->  赤 あかい = japas (pratempe: 赤む kiel verbo)
ながい = japas
面白 おもしろい = japas
黄色 きいろい = japas
素晴らし すばらしい = japas

 まずい = la malpostvorto 不 ĉinas, sed la い montras ke estas japa vorto. Pri ĉi duonverbo, la eldiro ne taŭgas la literoj.

 な イヤな = ĉinas
変  ヘンな = ĉinas
奇麗  キレイな = ĉinas
ハンサム  = anglas (nejapas)

Neregula: 嫌い  きらいな= japas sed utiliĝas la な. Vere, elvenas la verbo 嫌う (malŝatas) do japas, sed iel uziĝis kiel ĉinan vorton (mi ne priscias la historion).

Malforgesu ke な estas vorto mem kiu signifas diverse, kaj postireblas eĉ い-duonverbon. Tia afero ne ŝanĝigas la eldiron. Ankaŭ, se kunmetita vorto, la japeco aŭ ĉineco sciiĝas per la lastaj literoj de la vorto, ekz:

格好い かっこいい な!= japas. かっこ ĉinas sed いい japas. Eĉ se な malantaŭiras, ankoraŭ japas.

大き おおきいな = japas.

 な すきな = japas

———————————————

Kune la supraj reguletoj supozeblas oni la eldiron preskaŭĉiame, sed ekzistas plie informo se oni scivolas!

———————————————

• Se oni jam scias la eldiron, se la vorto komencas je  » r ラリルレロ « nejapas:

んご
く 楽
シア
っぱ

• Se enhavas » ° p パピプペポ « ne japas:

こんいとう

えんつ 鉛筆
なんう 南風
いっい 一杯

• Se malkomencas je ん nejapas:

、に 人
 今
 
 本
 間
ふと 布団
しつも 質問

Neregula: kiam もの 物 (objekto, aĵo, tuŝebla aĵo, homo) aŭ こと 事 (malobjekto, afero, netuŝebla aĵo) eldiriĝas kiel もん、こん.

———————————————

• Se litero nur eldiriĝeblas ĉine aŭ jape, kompreneble la tuta, kunmetita vorto plejofte eldiriĝas samkiele. Malmultajn literojn kreis japanoj kaj do nur enhavas japan sonon, tiujn lernus oni samtempe aliajn ĉinliterojn. Kelkaj literoj estas vere prutitaj, ĉinaj gramatikeroj kaj pruntiĝis samtempe la o-vorto mem, do postiras aŭ antaŭiras nur ĉinvortoj (plejofte).

•  とう = ĉi, ti- (ekz: tiu, tia...), kiam antaŭ elĉinaj vortoj:

時 = ĉi tempo, ti-tempo (tiam)
量 = ĉi sumo, ti-kiomo
事者 = ĉi aferulo, ĉi aferisto, ti-aferulo, ti-aferisto. (la homo kiu enmiksas pri ĉi afero aŭ ti-afero)
局 = ĉi oficejo, ti-oficejo
直室 = ĉi labordevejo, ti-labordevejo (= deĵoro'ĉambro)

• 的 てき = A-vortigas ĉinajn vortojn kiam postvorto. Ĉinlingve, » ti «. Kiam du ĉinvortoj kunmetitas kaj la antaŭa enhavas 的-n, nebezoniĝas な, sed se la skribanto volas, aldoniĝeblas tamene. Se nekunmetita, ja bezonas gramatikerojn poste. Verŝajne, nuntempe la な pliofte aldoniĝas, sed mi ne priscias.

客観(な)観念 きゃっかんてき かんねん = objektiva ideo
政治(な)観念 せいじててき かんねん = politika ideo
昨日(な)論理 さくじつてき ろんり = konkludvena logiko
具体(な)成案 ぐたいてき せいあん = tuŝebla ideaĵo (plano, projekto ktp)

主体 の しゅたいの = subjekta
主体  しゅたいてき = memstara, subjektiva
客観  事実 きゃっかんてき じじつ = objektiva veraĵo

• 上 じょう = Kiam malkomencas vorton, signifas (???). Sur, supre. Ĉine, »shàng«.

政事の 議論 = politika argu(ment)o
軍事の 政策 = milita politiko

•  ふ = Kiam komencas o-vorton, plejofte ĉinas. Signifas »mal, ne« sed kun malboneta signifo.

正 = maljusto
全 = maltuto
足 = malsufiĉo
動  = malmoveblo