Ekzistas du specoj de vortetoj. Unu ŝanĝetas la signifon frazeran kaj se ne diriĝus, la tuta frazero ne diriĝeblus. La alia ŝanĝas la tutan frazon sed se ne diriĝus, la frazo mem ne ŝanĝus sed sia signifo ŝanĝus.

»case particles« ŝanĝas o-vortojn aŭ frazetojn kiujn o-vortiĝas kune: ga, ni, no, to, wo, he, made, yori.

la restaj ŝanĝas la tutan frazon. aliaj specoj estas ki-vortoj kaj frazetaj ligoj.

nominative and accusative cases can be shown without particles.

われ ゆかん - mi iros
まろ この うた の かえし せん - mi respondos ĉi kanton

ne ekzistas vorteto pri la o- aŭ n-formon.
¤¤  が  = dekomence, similisignifis の (la a-formon) sed plie priis la havecon, kaj priis la nomojn kaj priaĵojn de homoj (ne senvivaĵoj). do signifis »havas, de« kaj la »-es« en »kies, ties«, sed ne signifeblas »-as« (ruĝa hundo, ruĝo de hundo, sed ne »ruĝas hundo«). の atentigas la vorton malantaŭan, kaj が atentigis la antaŭan. nuntempe ĉi signifo de が tre malkutimas sed ankoraŭe ekzistas en kelkaj nomoj kaj frazetoj.

まさむねの かたな - »Masamune-a glavo«
まさむねが かたな - »Masamune havas glavon. glavo de Masamune.«

ちちの だいなごん - »virpatra Dainagon« (ĝia, lia ktp) virpatro la Dainagon.
だいなごんが ちち - »Dainagon havas virpatro(n). virpatro de Dainagon.« Dinagon-a virpatro.

きみが よ
reĝa rego (la nomo de la japlanda kanto/antemo)

梅ヶ香
うめが か
pruna odoro (nomas)

これが ため - (malnova) por ĉi tio. on account of this


ほしが おか 
»montetaj steloj«, loknomo Kamakure.

好きです
ねこ すき です
»kata ŝato estante« = la kato estas ŝato (de mi) = katojn ŝatas (mi)

嫌い
ねこ きらい
»kata malŝato« katon malŝatas mi

欲しい
ねこ ほしい
»kata vola(s)« katon volas, katon deziras

私は、たばこが大好き
わたしは、たばこ だいすき
mia'flanke, ŝatego de tabako (ekzistas)

嫌いです
さけきらいです
alkoholo malŝata(s) ekzistas

みず ほしい
(malvarma) akvo dezira(s)


—————————————

¤¤  が  = signifas o- kaj oj-formojn, sene -n, kaj precipe kiam la -nto- aŭ faranto de la verbo ne evidentas ĉare la longeco aŭ malfacileco de la frazo. do kutime ne uziĝas en mallongaj frazoj. ankaŭe ne uziĝas se alia vorteto (kiel »de の, ja は«) rilatas.

かぜ すずしい
vento malvarmetas

ĉi tie, が ne uziĝas ĉar la frazo mallongas kaj la signifo evidentas. sed:

しょ みるが おもしろい
»libro vidasが interesas« libro'legi interesas (plaĉas)

ち なしが おおい
»saĝeco neekzist(ul)oが multas« homoj sensaĝaj estas multaj

en ĉi frazoj, la が montras ke la -onto- estas みる (vidas) kaj なし (neekzisto). la »vidante« estas intereso, ne la libro. la »neekzistantaj« estas multo, ne la ŝageco. pliaj ekzemploj:

って来ました
あめ ふって きました
pluvo falinte venis = pluvo ekfalas

この車古くて行けません
この くるま ふるくて いけません
ĉi aŭto malnovinte neireblas = ĉi aŭto tro malnovas kaj ne taŭgas

医者見て貰う良かろう
いしゃ みて もらう よかろう
kuraciste vidinte ricevo bonos kredeble = se kuracisto vidus ĝin, boneblus

暑つりましたから堪ら
あつ なりました から とうきょう ほう たまらない
varme iĝis ĉare, orientĉefurba ĉirkaŭejo tolero neekzistas = ĉar Tokio (troe) varmas, ne tolereblas ĝin mi

¤¤  komparu が kaj の:

はなの ない とき
»flora neekzista(s) tempo«. prias la neekzistecon. の prias la postan vorton.

はなが ない とき
»floro neekzistas tempo«. prias la florojn. が prias la malpostan vorton. (ambaŭe frazoj ne prias la tempon.)

これがため
それがうえに
あるがごとし
かくのごとく


¤¤  se dua verbo gravas aŭ ja-iĝas, の postveneblas ĉi duan. kompreneble, ĉi afero okazas kiam frazeto ekzistas en frazo.



¤¤  = »kontraŭete« kiam postas frazeton aŭ frazon. foje signifas nur etego pri kontraŭecon. foje ekzistas ĉe la malkomenco de nefina frazo, samsignifi.

おいし もの 、たべませ
bongustas aĵo kontraŭete, nemanĝiĝeblas

こちらで ぞんじて おれば、もうしあげます が⋯⋯
ĉi tiele sciinte se estus, diro'levas kontraŭete... = se mi scius, dirus cin, sed... (mi ne scias).

おれ トレーナー じゃ な  アドバイス できるぜ!
mi ja »trainer« estante ja neestas kontraŭete konsilo ja poveblas!

有難う御座います行かなりません
ありがと ございます  いか なりません
danke ekzistas kontraŭete se (mi) irantus ne kontraŭbatalas = dankon, sed mi bezonas iri

やまみち ひ くました 、つれ おおぜい だった から、 きじょうぶ でした
montovoje sunlumo ja mallumis kontraŭete, kunulo amasegis ĉare, spiritoforto estis. = mallumiĝis montvoje sed ĉar ni estis homamaso, ne zorgiĝis.

国際ろう、何ろうろう、まだまだ道理ばかり勝つ事が出来ません
こくさい あろう 、なに あろう 、 まだまだ うり ばかり  かつこと できません
internaci'leĝoj ekzistas kredeble kontraŭete, kioj ekzistas kredeble kontraŭete, anko'ankoraŭe racio/logiko nur pere ja venkafero neeblas.
= ni havas internacian leĝon kaj aliajn iojn sed ankoraŭe ja ne ekzistas state pri ke logiko/racio (boneco) ĉiame venkas.

何時か日本出来るれば良い
いつか ほん できる よう れば いい 

さんねんほど まえの はなし だ よ。ロッケトだん と いう やつらが ポケモンを つかって。わるいこと ばかり してた のだよ
tri jaroj (?) antaŭa rakonto estas ja. La Raketo-anaro, tiel-nomata, la sklavoj (=ili) poŝeblajn monstrojn uzinte. malbona afero nure farinte estis ja.

ポケモン タマゴ ついて わかった こと あるんだ!
poŝebla-monstra ove prie komprenis afero ekzistaĵo estas! (??)

¤¤  = が...signifas »ĉu...ĉu« kaj signifeteblas »ne gravas«:

こう、行く、私の勝手
こう 、いくまい 、わたくしの かって だ
ĉu iros, ĉu neiros, mia arbitraĵo estas = eble mi iros, eble neiros, estas mia afero (kaj nenies alie) do ne gravas al aliaj homoj.




**WA is the most difficult, so it should go at the end of the page.

¤
¤  は = Eldiriĝas same わ, kaj do foje denaskuloj skribas tiele. Pratempe estis o-vorto ke signifis »aĵo, objekto«, sed posttempe plivastiĝis kaj signifis »kiu ke... ĝi ke... ili ke...«. Nuntempe, montras al ero interparola, pensovica, ktp. Se oni jam priparolis ion fraze, ofte pripensas ion eĉ se ne senĉese, ĉiuj scias kian aferon priparolas aŭ pripensas oni ktp, disigas aŭ izoligas ĉi ion el la ĉirkaŭaĵoj. Paŭzeto ofte postiras は-n kaj tiame skribeblas oni komon.
 
Esperante »miaflanke, ŝiaflanke« kaj najbaras, ĉar la pero de »flanke« nur okazas kiam oni jam scias kia afero priparoliĝas. »Miaflanke« signifas »mia opinio, stato, afero ktp pri la afero aŭ temo ke ni ambaŭe jam priscias«. Ĉi vorteto malfacilas lerni, do ne zorgu kaj anstataŭe lernu per spertoj.

にしは ふじ、きたは つくば で ございます=
malorient'flanke Fuĝi, nord'flanke Cukuba ekzistas = maloriente estas Fuĝi, norde estas Cukuba (ambaŭe montonomas.)

これは わせい、 あれは はくらい 
ĉi tio'flanke japan'faritas, for'tio'flanke aliland'faritas = ĉi tion faris japanlando kaj tion alia lando faris.




ぶどうしゅを すこし あたためて、ビール は、その まま で よろしい
vinber'alkoholon iomete varmiginte, bier'flanke, tia stato pere bonas = varmigu ete la vinon, sed la biero bonas kielnune.

こんにちは、 よい てんき で ございます
ĉi'tag'flanke, bona vetero ekzistas = hodiaŭe bonveteras (kia ajn vetero ekzistis dume aliaj tagoj, almenaŭe ĉi tago bonas)



ことわって おきました rifuzinte metis = mi rifuzis.
ことわって は おきました が... = rifuzinte ja metis kontraŭete....
= mi ja refuzis sed... (ne estis rifuzego ĉar mi tro ĝentilis; mi malrifuzeblas laŭbezone; ktp)

おき は、よほど なみが あらい よう です から、 ふね は でますまい
mezmar'flanke, sufiĉege ondoj maldolĉas ŝajno ekzistas ĉare, ŝip'flanke neeliros kredeble = la ondoj (en la videbla sed malproksima parto de la maro) estas maldolĉegaj, do kredeble la ŝipo ne marveturos.

いまは てすき で ございます
nun'flanke mano'malpleno estas = nune libertempo estas = nune ne okupas mi

ここの みずは、すいどう です
ĉi loka akvo'flanke, akvo'vojo estas = ĉi akvo elvenas akvokonduko. (kredeble ĉirkaŭparolo helpus onin vive)

これで は こまります 
ĉi tiel'flanke malhelpas = ĉi tiele embarasas mi

たばこ は のみません = たばこを すいません
tabako'flanke ne'enkorpigas = tabakon neenspiras
= tabakon ne maĉas/enspiras mi.

よく は ぞんじません 
bone ja nescias (mi)






明日パーティーに行く
しゃちょう  パーティー いく
la kompaniestro'flanke,
ĉu morgaŭ feste iras/iros? = ĉu la kompania estro iros al la festo morgaŭe?

名前・・・
わたし なまえ・・・
mia nom'flanke... = mia nomo estas...

¤¤  »ja« se anstataŭe が.

来ました
なつ  き ました
malvintro ja venis

士山ます
フジ サン  み ます
FUĜI-MONTO ja vidas

彼の早い
あの くるま  あし はやい
fora tiu ĉaristo ja piedo'rapidas

易い
くい  ひ  つき やすい
brulolignon ja  fajro  facilflamas

上手
とし  じょうず こ
aĝ(kompar)e ja lerta infano

おれ トレーナー じゃな  アドバイス できるぜ!
miaflanke »trainer« neestas kontraŭete konsilo ja eblas!

¤¤   = Findemande, okazas se la resto fraza ne diriĝas. Ne vere estas demando mem, anstataŭe elipso (la aŭskultanto aŭ leganto peras la cerbon por scii la tutan frazon, laŭĉirkaŭparole). Ankaŭe okazeblas frazfine por ja'igi la tutan frazon, sed tia afero pliofte uziĝas de hominoj kaj nuntempe skribeblas oni ĝin per »わ«:

?  いぬ? 
hundo'flanke... = ĉu pri la hundo? kie estas la hundo? ĉu aĉetis vin ion por la hundo? (ktp).

   (foje denaskulo skribus こんにちわ!)
ĉi tago'flanke = bonan tagon! same la esperanta, la tuta frazo ne diriĝas (»mi esperas al ci bonan tagon!« ktp).


ばん ごは 
ĉu vesperomanĝo'flanke? (ekz: kio okazas pri la manĝo? ĉu manĝos ni kune?)

¤¤   = Signifas kontraŭecon aŭ malecon, do signifeblas »ja, sed...« aŭ »ja, kontraŭe...«:
軽井沢日光何方涼しいしょう
かるいざわ  にっこう   どちら  すずしい しょう
Karuizawa kaj Sunlumo ambaŭ'flanke, kiu kontaŭete malvarmetas estante kredeble (Sunlumo = loknomo)

軽井沢涼しい日光奇麗ございます
かるいざわ すずしい  にっこう きれい で ございます
Karuizawa'flanke malvarmetas kontraŭete Sunlum'flanke bel(ec)o ekzistas

此れ甘い味い
これ  うまい あれ  まづい/まずい
ĉi tio'flanke bongustas, fora tio'flanke  malbongustas.

—————


——————
in an interrogative sentence, wa sometimes seems to mean a question, but actually it is an ellipsis:

わたしは、この ほうが いい わ!
mia'flanke, ĉi flanko bonas ja! = mi ja ŝatas ĉi tion (ほう signifeblas multe)

あめは ふって います か?
ĉu pluv'flanke falinte estas? = ĉu pluvas?

つかい は きた が、とうにん は き は しない
oh! yes! a messenger came, but the man himself didn't

き  は しない, or similar constructions with other verbs, can be heard when こないetc. would seem clear to european ideas. but the japanese prefer the more emphatic form whenever any mental reservation or allusion implies the existence, somewhere or other, of conradition or opposition to the idea that is actually being expressed.

(when suffixed to the noun-form of a verb, ex. ki from kuru, wa is often pronounced ya: ki ya shinai instead of ki wa shinai)

kelkaj lernlibroj tekstas ke は montras la temon frazan, aŭ o-formon. ĉi ideo malpravas. ekzemple, oni iras al ĉevalkonkurso kaj ekvidas amikon, dirante:

あなたは、けいば です か?
cia'flanke, ĉu ĉeval'konkurso ekzistas? = ĉu ci iras al la ĉevalokonkurso?

se は signifis nominativon, ĉi frazo signifus »ĉu ci estas ĉevalkonkurso?«
if wa were supposed to be a nominative sign, this would mean "are you a horse-race?". the closest there is to the nominative sign is "ga", but that originally did mean the possessive.


—————————
Ga kaj WA:

はやしさん は しにました = Hajaŝi S-ro'flanke mortis.
ni jam pripensis la S-ron kaj nune io disigas la »morto« penson el la pensoj pri li. ekzemple, li estis malsana longtempe kaj ĉiuj jam sciis ke li ne resaniĝeblus, kaj oni ofte pripensis aŭ priparolis lin kaj lian mortiĝon.

はやしさんが しにました = Hajaŝi S-ro mortis.
ni ne jam pripensis S-ron Hajaŝi-on. do ĉi frazo signifas ke la morto de Sinjoro Hajaŝi estis subita aŭ neatendita. ĉar は

せんせいは みえました = instruisto'flanke vidiĝis (ja'igas »instruisto«).
la instruisto venas ciahejme, ĉiutage, samhore, nesurprizige. ambaŭe ci kaj cia hejmservisto jam sciis ke ĝi venos, kaj do priparolas vi ĝin simile »disigo«. ho, la instruisto venos! mi devas purigi, bani, studi antaŭe la veno! ambaŭuloj pripensas la instruiston iele, kaj kiam la servisto vidis la instruiston, poste trovis cin por diri »instruisto'flanke, ĝi jam venis! jam vidiĝis de mi!«.

せんせいが みえました = la instruisto vidiĝis (ja'igas »vidiĝo«)

laŭe la servistaj pensoj, »ke la instruisto venus ĉi-tempe« estas la plej stranga kaj grava umo el la tuta okazo.

ĉi tie, multaj aferoj laboras. se la parolanto aŭ skribanto pripensas verbon aŭ e-vorton ĉefe kaj la aliaj informoj malplie gravas, tiame la parolanto uzas が. se ĉefe pripensas la ulon aŭ aĵon ke verbas, uzas は.

せんせいは みえました:

せ んせいが みえました: la instruisto venis dume neatendita horo, ekzemple meznokte. la servisto pripensas ›kial venis ĝi ĉihore? ja strangas, eble gravaĵo okazis!‹.

tia afero estis atendita okazo kaj la servisto ne pripensas ege la venon. se la instruisto venus viahejmen meznokte aŭ dume alia neatendita horo kaj okazo, la servisto dirus:

せんせいが みえました
instruisto vidiĝis = instruisto venis

laŭe la servistaj pensoj, »ke la instruisto venus ĉi-tiatempe« estas la plej stranga kaj grava umo el la tuta okazo. aliaj ekzemploj:

これ が いい = ĉi tio bonas.
la frazo montras al »ĉi tio«.

これ は いい = ĉi tio'flanke bonas
al »bonas«.

in comparative sentences, the subject takes ga, the thing that denotes what the subject is being compared to is usually separated with wa:
これ より は、あれ が いい = THAT is better than THIS.

これ は わせい、あれ は はくらい
これ が わせい、 あれ が はくらい = throw the emphasis onto the two subjects instead of the predicates.

—————
¤¤  foje signifas »se« kiam postiras e-vorto kun く-fino. la skriba lingvo uzeblas ば anstataŭe. rimarku ke ば kaj は samas krome la ".

よろしく は、でかけましょう (parole)
よろしくば (libre, skribe)
bone se, eliros = se ci bonfartas, ni eliru