Plejparte la duonverbaj formoj naskiĝas el kunmetido de la plenverbo »ある ekzistas«. Do la sumo de bazformoj estas nur tri.


1
Ne plencertas
 2
Radiko

Apoganta
3
Ĉinlitera
Duon

すこしすこすこし少し

*おな[]おなおなじ同じ
Kvaron
-

1: La »ne plenĉesis« signifas ke la ago, okazo aŭ stato ne jam tute ĉesis. Tial signifas la as-formon kaj os-formon kune. Se oni diras »longestas«, la longeco jam komencis sed ne malkomencis, do ne tute ĉesis. Se »longestos«, la longeco ne jam komencis kaj ankaŭ ne jam malkomencis, do ne ĉesis.

Oni scias pri -as kaj -os laŭĉirkaŭaĵoj; se oni diras »mi iras morgaŭe«, kompreneble signifas la os-formon. Ekzistas ankaŭ metodoj pri klarigi la tempecon.

 な sen'as, neekzistas. sen'os, neekzistos.
少し すこし kiom'etas, kiom'etos.
*同じ[] おなじ[] samas, samos.

 海
ふか うみ
profund(as, os) maro
=la profundanta maro; la maro kiu estas profunda

海深
うみ ふか
maro profund(as, os)
=la maro profundas; la maro estas profunda

宜し 方
よろし ほう
bon(as, os) metodo
= bona metodo

※  La じ- kaj し-radikoj samas, sed la じ estas malnova kaj malofta. Tial, nuntempe じ-radikoj ne peras ĉiajn formojn kompare ol la し-radikoj. Anstataŭe, tiatempe la radiko uziĝas kiel o-vorto (ne kiel verbo). Tamen la malnovajn formojn legeblas oni en malnovaĵoj.

Plie, la じ kaj し mem ne peras ĉinliterojn, do se la じ aŭ し peras ĉinliteroj, ne verbradikas, sed o-vortas:

林 はやし arbarego.
漢字 かんじ ĉinlitero.

»*«

2: La »verbradiko« uziĝas por kunmeti al o-vorto aŭ alia duonverbo, kaj foje kiel ekkrio. La antaŭaj vortoj peras nur la radikon, kaj la lasta vorto en la kunmetido peras gramatikan voston laŭbezone:

 なが=longas, longos (la longeco ne jam plenĉesis)
崎 さき=promontoro
長崎 ながさき=longpromontoro. Estas urbnomo.

顔 かお= vizaĝo
同じ顔 おなじ かお= sam'vizaĝo. (se ci ne komprenas la signifon, bilde retesploru la vorton per la ĉinliteroj.)

 うす=maldikas, maldikos
 くろ=malblankas, malblankos
薄黒 うすぐろ=malpalasas, malpalos. (nigreta koloro egalas pala koloro, ĉar nigro malpaligas alian koloron.)

いた=doloras, doloros
いた!=dolor!

Rimarku supre ke la ĉinliteroj ofte helpas onin klarvidi la gramatikerojn. Ne zorgu se ci ne scias la ĉinliterojn, nur atentu la gramatikon!

Malofte, la radiko sola uziĝas kiel o-vorto eĉ kiam ne en kunmetido. Nuntempe, ĉinliteroj ĉiam signifas pri ia o-vorto eĉ se la vorto ne nuntempe uziĝas sole, do 同 kaj 無 estas o-vortoj (sed 同じ kaj 無く ne estas).

»*«

3: La »apoganta« formo, alivorte la »sentempa«, ekzistas en la o-vorta loko enfraze, kaj do ĉiam prias la sekvajn vortojn. La sekva vorto ofte estas alia verbo. Precize kiel o-vorto, ĉi formo ne finigeblas frazon kaj ne estas plena, tuta frazo kiam sole. Nur okazas tutsole kiam la tuta frazo ne diriĝas.

Precize kiel la esperanta i-formo (esti, manĝi) kaj signifiga vorto (est, manĝ), ĉi formo ne montras temp'econ kaj ĉes'econ. Nur la sekvaj vortoj montras tiele.

Kelkaj homoj priskribas ĉi formon kvazaŭ estas nur la e-formo. Tamen, ne veras. Tia malvera priskribo nur konfuzigas posttempe kiam la plimalfacila gramatiko lerniĝas. La e-formo estas ofte nur facila traduko, ĉar ofte ĉi formo ekzistas antaŭ alia verbo.

Ĉi maniero estas la ĝentila aŭ korekta gramatiko:

恐ろし 悪
おそろし わる
terur- malbonas; terur- malbonos
=terure malbonas, terure malbonos.

Kompreneble, rediri la tempon ŝajnas kiel malbona gramatiko laŭ kelkaj homaj opinioj. Tial ĉar ci estas alilandulo peru la bonan, tamen la japanoj ankaŭ direblas ĉi tiele:

恐ろし 悪
おそろし わる
=teruras malbonas; teruros malbonos.

3,1: La apoganta formo peras la duonverbon »ない senas, neekzistos« por diri »ne...« kaj »sen...«:

寒く 
さむく 
malvarm- senas, malvarm- neekzistos
senmalvarmas, nemalvarmos. (la stato de malvarmeco ne ekzistas)

同じく 
おなじく 
sam- senas, sam-neekzistos.
= ne samas. ne estas samaĵo. (la stato de sameco ne ekzistas.)

La certeco aŭ tempeco klariĝas per la lasta verbo envica. Do spite ke さむく kaj おなじく ne montras tempecon aŭ certecon, anstataŭe ない montras. Ĉi regulo plifaciliĝas posttempe kiam aliaj formoj lerniĝas.

Ofte, dusilabaj verboj ne peras ĉinliterojn se ekzistas kiel la ne-unua verbo en ĉi tiela verbvico. Do skribas oni 同じく ない,  寒く ない ktp nuntempe, kaj ne 同じく 無い.

————————————

Sekva paĝo: Al la bazaj plenverbaj formoj.